Quan hệ quốc tế Italy

Quan hệ quốc tế Italy được xây dựng trên ba trụ cột truyền thống: hội nhập châu Âu, liên minh xuyên Đại Tây Dương qua NATO, và vai trò trung tâm tại khu vực Địa Trung Hải. Là quốc gia sáng lập của Liên Minh Châu Âu (EU) và NATO, đồng thời là thành viên thường trực của G7 và G20, Italy giữ vị trí địa chính trị quan trọng — cầu nối giữa châu Âu, Địa Trung Hải và Bắc Phi.

Bài viết này phân tích quan hệ quốc tế Italy với EU, NATO, G7 và G20, Hoa Kỳ, khu vực Địa Trung Hải và Bắc Phi (qua Mattei Plan), Nga – Trung Quốc – các nền kinh tế mới nổi, cùng quan hệ song phương với Việt Nam và lợi ích thực tế cho người Việt.

Bài viết chi tiết đất nước Italy.

Italy và Liên minh châu Âu (EU)

Italy là một trong sáu thành viên sáng lập của Cộng Đồng Kinh Tế Châu Âu (EEC) năm 1957, tiền thân của EU ngày nay. Hiệp ước Rome — văn kiện thành lập EEC — được ký tại thủ đô Rome vào ngày 25/03/1957. Italy đã đóng vai trò then chốt trong tất cả các bước phát triển lớn của khối, từ Hiệp ước Maastricht 1992 thành lập EU, đến gia nhập khu vực đồng euro năm 1999 và mở rộng EU sang Đông Âu.

Trong khuôn khổ EU, Italy là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ Quỹ Phục Hồi Next Generation EU, với gói hỗ trợ trị giá 194 tỷ euro cho Kế Hoạch Phục Hồi và Khả Năng Chống Chịu Quốc Gia (NRRP) giai đoạn 2021–2026. Italy cũng là nước đóng góp ròng lớn thứ ba vào ngân sách EU sau Đức và Pháp. Quốc gia này có 76 ghế trong Nghị Viện Châu Âu — số ghế lớn thứ ba sau Đức và Pháp.

Quan hệ Italy – EU dưới chính phủ Meloni mang tính thực dụng hơn so với chủ nghĩa hoài nghi EU trước đây của đảng Fratelli d’Italia. Theo Tạp Chí Contemporary Italian Politics (2025), Meloni duy trì cách tiếp cận thực dụng đối với châu Âu trong khi giữ vững định hướng Đại Tây Dương. Italy đã ủng hộ các sáng kiến chiến lược của EU như Quỹ ReArm Europe và chương trình SAFE, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Đức và Pháp.

Vào ngày 23/01/2026, Italy và Đức đã ký Kế Hoạch Hành Động Italy – Đức tại Roma trong cuộc gặp giữa Thủ tướng Meloni và Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Hai bên cam kết tăng cường hợp tác quốc phòng, đẩy mạnh khả năng cạnh tranh kinh tế EU và thiết lập cơ chế tham vấn thường niên giữa các Bộ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng. Đây là tín hiệu Italy đang chuyển từ “vùng đệm” sang trục Berlin – Rome trong các vấn đề chiến lược của châu Âu.

Italy trong NATO và an ninh xuyên Đại Tây Dương

Italy là thành viên sáng lập NATO từ ngày 04/04/1949 và là một trong sáu nước có vị trí địa chính trị then chốt cho liên minh — kiểm soát sườn nam Địa Trung Hải. Italy hiện đặt 5 căn cứ chính của NATO trên lãnh thổ, gồm Bộ Tư Lệnh Lực Lượng Liên Hợp Naples (JFC Naples) — chỉ huy các chiến dịch của NATO ở miền Nam châu Âu, Địa Trung Hải, Bắc Phi và Trung Đông. Aviano (Friuli) là căn cứ không quân lớn của Hoa Kỳ và NATO ở châu Âu.

Italy đã đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng 2% GDP của NATO trong năm 2025, sau hơn một thập kỷ chậm trễ. Theo Tài Liệu Tài Chính Công 2026, chính phủ Meloni cam kết tăng dần lên 2,2% GDP vào quý I/2026 và tiếp tục tăng 0,15% năm 2026, 0,3% năm 2027 và 0,5% năm 2028. Italy đã viết được khoảng 12 gói hỗ trợ quân sự trị giá hơn 3 tỷ euro cho Ukraine từ năm 2022, bao gồm hệ thống phòng không SAMP/T và 220.000 viên đạn pháo.

Italy duy trì 1.200 quân tại Latvia trong khuôn khổ NATO Enhanced Forward Presence và đào tạo 15.000 binh sỹ Ukraine tại Viterbo, đặc biệt về vận hành xe tăng Leopard. Tuy nhiên, Italy không gửi quân chiến đấu đến Ukraine và Thủ tướng Meloni đã loại trừ khả năng này trong họp báo tháng 01/2026, viện dẫn cam kết Điều 5 của NATO là đủ đảm bảo. Lực lượng vũ trang Italy cũng tham gia chiến dịch Aspides của EU bảo vệ tuyến hàng hải Hồng Hải — nơi 12% hàng nhập khẩu của Italy đi qua.

Mục tiêu chi tiêu quốc phòng 5% GDP mới của NATO (3,5% chi tiêu quốc phòng cốt lõi và 1,5% an ninh diện rộng) đặt thách thức lớn cho Italy. Để đạt 3,5% vào năm 2035, Italy phải chi thêm ít nhất 165 tỷ euro — nhiệm vụ khó khăn về chính trị và tài khóa do nợ công cao 137,1% GDP và liên minh cầm quyền có quan điểm khác nhau về quốc phòng. Phó Thủ tướng Salvini phản đối quân đội EU và việc gửi quân tới Ukraine, trong khi Phó Thủ tướng Tajani ủng hộ thành lập quân đội EU.

Italy và G7, G20: Vai trò trong các cường quốc kinh tế

Italy là một trong bảy quốc gia thành viên G7 — diễn đàn các nền kinh tế công nghiệp hóa hàng đầu thế giới. Italy đã giữ chức Chủ Tịch G7 luân phiên năm 2024, tổ chức Hội Nghị Thượng Đỉnh G7 tại Borgo Egnazia (Puglia) vào tháng 6/2024 với chủ đề Ukraine, AI, hạ tầng và châu Phi. Theo lịch trình mới, Italy sẽ tiếp tục đăng cai Hội Nghị Thượng Đỉnh G7 vào tháng 6/2026 tại Palazzo Chigi với 45 nhà lãnh đạo đại diện 85% GDP toàn cầu.

Trong G20, Italy là thành viên duy nhất từ Nam Âu (cùng với Tây Ban Nha có quy chế khách mời thường trực). Italy giữ chức Chủ tịch G20 năm 2021 trong giai đoạn phục hồi đại dịch COVID-19, tổ chức Hội Nghị Thượng Đỉnh G20 Roma. Italy đóng góp tích cực vào các sáng kiến G20 về biến đổi khí hậu, sức khỏe toàn cầu và thuế doanh nghiệp tối thiểu 15%.

Italy cũng đóng vai trò chủ chốt trong các tổ chức tài chính quốc tế. Quốc gia này là cổ đông lớn thứ tư của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) trong các nước châu Âu, có ghế đại diện thường xuyên trong Hội Đồng Quản Trị IMF và Ngân Hàng Thế Giới. Mario Draghi — cựu Thủ tướng Italy — từng giữ chức Chủ tịch Ngân Hàng Trung Ương Châu Âu (2011–2019).

Tại Liên Hợp Quốc, Italy là một trong những nước đóng góp tài chính lớn nhất cho ngân sách thường xuyên và các hoạt động gìn giữ hòa bình. Roma là trụ sở của ba cơ quan lớn của Liên Hợp Quốc: Tổ Chức Lương Thực và Nông Nghiệp (FAO), Quỹ Phát Triển Nông Nghiệp Quốc Tế (IFAD) và Chương Trình Lương Thực Thế Giới (WFP). Italy có 1.116 binh sỹ tham gia 8 phái bộ gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc tính đến năm 2025, đặc biệt là UNIFIL ở Lebanon nơi Italy chỉ huy lực lượng đa quốc gia.

Quan hệ với Hoa Kỳ và phương Tây

Hoa Kỳ là đồng minh chiến lược quan trọng nhất của Italy ngoài EU. Quan hệ Italy – Hoa Kỳ được thiết lập từ năm 1861 và phát triển mạnh sau Thế chiến II nhờ Kế Hoạch Marshall và sự hiện diện quân sự Hoa Kỳ tại Italy. Khoảng 12.000 binh sỹ Hoa Kỳ đóng quân tại 5 căn cứ chính ở Italy gồm Aviano, Vicenza, Naples, Sigonella và Camp Darby — biến Italy thành quốc gia châu Âu có sự hiện diện quân sự Hoa Kỳ lớn thứ ba sau Đức và Vương Quốc Anh.

Quan hệ kinh tế song phương đặc biệt quan trọng. Hoa Kỳ là thị trường ngoài EU lớn nhất của Italy với 9% tổng kim ngạch xuất khẩu, đặc biệt là thời trang (12 tỷ euro năm 2024), thực phẩm – đồ uống, ô tô và máy móc. Tuy nhiên, mức thuế quan 15% mới đối với hàng EU dưới chính quyền Trump đang gây áp lực lớn lên xuất khẩu Made in Italy, đặc biệt với rượu vang, dầu olive và xa xỉ phẩm.

Thủ tướng Meloni đã xây dựng quan hệ cá nhân tốt với Tổng thống Donald Trump, định vị Italy là cầu nối giữa Washington và Brussels. Theo phân tích của German Marshall Fund of the United States, Meloni nỗ lực giữ cửa mở với cả hai phía — duy trì cam kết Đại Tây Dương trong khi bảo vệ lợi ích châu Âu. Cuộc gặp tại Washington tháng 02/2026 và hội nghị G7 tháng 06/2026 do Italy đăng cai sẽ là các thử thách lớn cho vai trò trung gian này.

Hợp tác quốc phòng – công nghiệp với Hoa Kỳ được mở rộng đáng kể. Italy đã cam kết mua thêm máy bay F-35, nâng tổng số lên 90 chiếc với lịch giao 15 chiếc/năm đến 2032. Tập đoàn Leonardo của Italy hợp tác với Lockheed Martin trong chương trình F-35 và lắp ráp tại Cameri (Piedmont). Italy cũng tham gia Chương Trình GCAP cùng Anh và Nhật Bản phát triển máy bay tiêm kích thế hệ thứ sáu.

Quan hệ với khu vực Địa Trung Hải và Bắc Phi

Khu vực Địa Trung Hải và Bắc Phi là ưu tiên địa chính trị hàng đầu của Italy. Vào ngày 03/11/2023, chính phủ Meloni công bố Mattei Plan — kế hoạch chiến lược Italy – Châu Phi mang tên Enrico Mattei (cựu Chủ tịch tập đoàn năng lượng ENI). Mattei Plan được khởi động chính thức tại Hội Nghị Thượng Đỉnh Italy – Châu Phi tháng 01/2024 với 9 quốc gia ưu tiên: Algeria, Ai Cập, Tunisia, Maroc, Libya, Bờ Biển Ngà, Ethiopia, Mozambique và Cộng Hòa Congo.

Mattei Plan dựa trên nguyên tắc “đối tác bình đẳng” thay cho mô hình hỗ trợ phát triển truyền thống. Năm trụ cột hợp tác gồm: năng lượng (đặc biệt khí đốt tự nhiên và năng lượng tái tạo), giáo dục và đào tạo nghề, nông nghiệp bền vững, y tế, và nước. Italy cam kết đầu tư khoảng 5,5 tỷ euro giai đoạn đầu (2024–2026) — một phần lớn qua tập đoàn ENI và Cassa Depositi e Prestiti. Mục tiêu chiến lược là biến Italy thành “trung tâm năng lượng châu Âu tại Địa Trung Hải”.

Quan hệ với Bắc Phi đặc biệt quan trọng do nhập cư bất hợp pháp và an ninh năng lượng. Theo Bộ Nội Vụ Italy, hơn 80% người di cư bất hợp pháp đến Italy qua tuyến Địa Trung Hải, chủ yếu từ Tunisia và Libya. Italy đã ký các thỏa thuận song phương với chính phủ Tunisia và lực lượng tuần duyên Libya nhằm kiểm soát dòng di cư, đồng thời tăng đầu tư phát triển kinh tế tại các quốc gia nguồn.

Italy có lợi ích chiến lược tại Lebanon (UNIFIL), Libya (đầu tư dầu khí ENI và mặt trận chống khủng bố) và Israel – Palestine. Theo phát biểu của Thủ tướng Meloni tháng 01/2026, Italy sẵn sàng tham gia an ninh hậu xung đột tại Gaza và đào tạo lực lượng an ninh Palestine, định vị Italy là “bên liên quan châu Âu chủ động” trong tiến trình hòa bình Trung Đông.

Quan hệ với Nga, Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi

Quan hệ Italy – Nga đã thay đổi căn bản sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022. Italy đã hủy bỏ Tuyến Đường Ống Nam Stream và giảm phụ thuộc khí đốt Nga từ 40% (2021) xuống dưới 5% (2025), thay thế bằng nhập khẩu từ Algeria, Azerbaijan, Na Uy và LNG Hoa Kỳ. Italy đã đông cứng tài sản Nga trị giá 238 tỷ euro tại lãnh thổ và áp dụng đầy đủ các gói trừng phạt EU.

Quan hệ Italy – Trung Quốc đã bước vào giai đoạn thực dụng hơn. Italy là nước G7 duy nhất từng tham gia Sáng Kiến Vành Đai và Con Đường (BRI) năm 2019, nhưng đã chính thức rút khỏi vào tháng 12/2023 dưới chính phủ Meloni. Italy cũng đã loại trừ Huawei khỏi mạng 5G và phủ quyết 12 đầu tư Trung Quốc trên 27 lĩnh vực chiến lược. Tuy nhiên, hai bên vẫn duy trì quan hệ thương mại lớn — Hội Nghị Thượng Đỉnh Beijing tháng 11/2026 đã ký khuôn khổ công nghệ xanh trị giá 15 tỷ euro.

Italy đẩy mạnh quan hệ với các nền kinh tế mới nổi tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Italy là một trong những nước châu Âu ủng hộ mạnh nhất Hành Lang Kinh Tế Ấn Độ – Trung Đông – Châu Âu (IMEC), một sáng kiến địa chính trị đối trọng với BRI Trung Quốc. Quan hệ đối tác chiến lược với Ấn Độ đã được nâng cấp năm 2024. Italy cũng ký Hiệp Định Phòng Thủ Tương Hỗ với Nhật Bản, cho phép đóng quân 90 ngày ở mỗi nước.

Quan hệ Việt Nam – Italy: Lịch sử, thương mại và hợp tác

Quan hệ ngoại giao Việt Nam – Italy được thiết lập ngày 23/03/1973, là một trong những quốc gia phương Tây đầu tiên công nhận nước Việt Nam thống nhất. Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối Tác Chiến Lược năm 2013 trong chuyến thăm chính thức Italy của Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng. Đến nay, Italy là một trong số ít quốc gia EU có quan hệ Đối Tác Chiến Lược với Việt Nam.

Theo Bộ Ngoại Giao và Hợp Tác Quốc Tế Italy (Farnesina), Italy hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam tại EU sau Đức, Hà Lan và Pháp, với kim ngạch song phương khoảng 6,6 tỷ USD năm 2024. Việt Nam xuất khẩu sang Italy chủ yếu các mặt hàng giày dép, dệt may, thủy sản, cà phê và điện tử. Italy xuất khẩu sang Việt Nam máy móc, dược phẩm, hóa chất, thời trang và xa xỉ phẩm.

Hiệp Định Thương Mại Tự Do EU – Việt Nam (EVFTA) có hiệu lực từ tháng 8/2020 đã giảm hầu hết thuế quan giữa hai bên, tạo động lực mạnh cho thương mại song phương. Hiệp Định Bảo Hộ Đầu Tư EU – Việt Nam (EVIPA) đã được Italy phê chuẩn năm 2023, đảm bảo bảo vệ đầu tư hai chiều. Việt Nam đã trở thành đối tác xuất khẩu ASEAN lớn nhất của EU, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Italy mở rộng vào Đông Nam Á.

Hợp tác quốc phòng song phương đang được tăng cường. Theo các báo cáo, Italy đã ký gói hợp tác quốc phòng trị giá 2,8 tỷ euro với Việt Nam, bao gồm 24 máy bay tuần tra C-295. Hai bên cũng có hợp tác tích cực trong giáo dục — nhiều đại học Italy nhận sinh viên Việt Nam qua các chương trình học bổng Erasmus+ và hợp tác trực tiếp với các đại học Việt như Đại Học Bách Khoa Hà Nội, Đại Học Quốc Gia TP.HCM.

Đối với người Việt: Lợi ích thực tế từ quan hệ quốc tế Italy

Đối với người Việt, quan hệ song phương Việt Nam – Italy mang lại nhiều lợi ích thực tế trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, du học và di chuyển. Hiệp Định EVFTA đã loại bỏ phần lớn thuế quan, giúp doanh nghiệp Việt thâm nhập thị trường Italy với chi phí cạnh tranh. Đại Sứ Quán Italy tại Hà Nội và Tổng Lãnh Sự Quán Italy tại TP.HCM hỗ trợ thị thực thương mại, đầu tư và du học.

Đối với du học sinh Việt, quan hệ giáo dục giữa hai nước đã mở ra nhiều chương trình học bổng. Học bổng Italian Government Scholarships do Bộ Ngoại Giao Italy cấp hàng năm dành riêng cho công dân ngoài EU, trong đó Việt Nam thường có hạn ngạch 5–10 suất. Các chương trình Erasmus+ EU cũng hỗ trợ trao đổi sinh viên giữa Việt Nam và các đại học Italy.

Đối với nhà đầu tư và doanh nhân Việt, Italy là điểm đến hấp dẫn nhờ quy chế Đối Tác Chiến Lược, EVFTA và Investor Visa Italy. Các nhà đầu tư có ngưỡng vốn từ 250.000 euro (start-up đổi mới) đến 2 triệu euro (trái phiếu chính phủ) có thể nhận thị thực đầu tư cư trú dài hạn. Quan hệ song phương cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt mở văn phòng đại diện tại Italy phục vụ thị trường EU.

Đối với người Việt cân nhắc định cư dài hạn tại Italy, vị thế đa chiều của quốc gia này (thành viên EU, NATO, G7, đối tác chiến lược của Việt Nam) tạo ra nhiều lợi thế. Italy là cửa ngõ vào toàn bộ khu vực Schengen 29 quốc gia. Thị thực Italy cho phép đi lại tự do trong EU và là một trong những thị thực được chấp nhận rộng rãi nhất.

Sau khi nhập tịch, người Việt có quốc tịch Italy sẽ được hưởng quyền tự do đi lại, làm việc và cư trú tại tất cả 27 quốc gia EU và các nước EEA — một trong những hộ chiếu quyền lực nhất thế giới với khả năng miễn thị thực đến hơn 190 quốc gia.