Golden Visa Việt Nam: Vì sao chương trình thị thực vàng chưa thể ra đời

Trong khi nhiều quốc gia mở rộng chương trình thị thực vàng để thu hút vốn ngoại, Việt Nam tính đến giữa năm 2026 vẫn chưa ban hành Golden Visa. Rào cản không chỉ nằm ở khung pháp lý cư trú chưa hoàn thiện, mà còn ở chế độ sở hữu đất đai và nguyên tắc một quốc tịch đặc thù, khiến một chương trình Golden Visa Việt Nam chưa thể sớm ra đời.

Hiện trạng: Ý tưởng đã có, chương trình thì chưa

Tính đến giữa năm 2026, Việt Nam chưa có chương trình golden visa. Một mô hình thị thực dài hạn 5–10 năm cho các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã được nêu ra và đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa có dự thảo luật chính thức trình Quốc hội.

Công cụ lưu trú dài hạn gắn với đầu tư duy nhất hiện hành là thị thực đầu tư ký hiệu DT, gồm bốn nhóm từ DT1 đến DT4. Thị thực này có thời hạn 1–5 năm; với các nhóm DT1, DT2 và DT3, nhà đầu tư có thể xin thẻ tạm trú lên tới 10 năm. Đây là cơ chế dành cho nhà đầu tư góp vốn, lập doanh nghiệp, không phải hình thức đổi bất động sản lấy quyền cư trú.

Sở hữu nhà và quyền cư trú là hai khung tách biệt

Theo Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Đất đai năm 2024, người nước ngoài được mua căn hộ và nhà ở trong các dự án thương mại đủ điều kiện. Tuy nhiên, việc sở hữu nhà không tự động đem lại quyền cư trú hay con đường nhập quốc tịch. Pháp luật về nhà ở điều chỉnh quyền sở hữu tài sản, tách biệt hoàn toàn với pháp luật về xuất nhập cảnh và cư trú.

Rào cản từ chế độ sở hữu đất đai

Tại Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý. Người nước ngoài chỉ được sở hữu công trình trên đất theo hình thức có thời hạn, thường là 50 năm và có thể gia hạn, chứ không sở hữu đất bên dưới. Mô hình này khiến việc thiết kế một chương trình đầu tư bất động sản đổi lấy thường trú hoặc quốc tịch trở nên phức tạp hơn so với các nước cho phép sở hữu vĩnh viễn.

Bên cạnh đó, pháp luật giới hạn người nước ngoài sở hữu tối đa 30% số căn hộ trong một tòa chung cư, và không quá 250 căn nhà gắn liền với đất trên mỗi khu vực có quy mô dân số 10.000 người. Những giới hạn này nhằm kiểm soát thị trường nhưng cũng thu hẹp dư địa cho một chương trình quy mô lớn.

Nguyên tắc một quốc tịch và yêu cầu kiểm soát vốn

Luật Quốc tịch Việt Nam về cơ bản theo nguyên tắc một quốc tịch, với các trường hợp ngoại lệ được xem xét chặt chẽ. Việc gắn quyền cư trú hoặc quốc tịch với hoạt động đầu tư cũng đòi hỏi cơ chế thẩm định nguồn vốn và phòng chống rửa tiền đầy đủ, vốn cần một khung pháp lý hoàn chỉnh trước khi triển khai.

Hướng đi phía trước

Sự thận trọng của Việt Nam không đồng nghĩa với đóng cửa. Định hướng thị thực 5–10 năm cho thấy cơ quan chức năng đang cân nhắc một cơ chế thu hút nhân tài công nghệ, chuyên gia và nhà đầu tư dài hạn. Để có một chương trình golden visa đúng nghĩa, Việt Nam sẽ cần đồng bộ hóa giữa pháp luật về cư trú, đầu tư, đất đai và quốc tịch — một quá trình đòi hỏi thời gian và sự thận trọng về chính sách.