Đề xuất thuế tỷ phú California vào lá phiếu tháng 11, Thống đốc Newsom bác bỏ thỏa hiệp

Đề xuất đánh thuế một lần 5% lên tài sản của những cư dân giàu nhất bang California đã đủ điều kiện đưa ra trưng cầu ngày 03/11/2026, sau khi Văn phòng Tổng Thư ký bang xác nhận đủ chữ ký kiến nghị hôm 17/06/2026. Thống đốc Gavin Newsom đã bác bỏ một phương án thỏa hiệp do nhóm vận động đề xuất nhằm rút sáng kiến khỏi lá phiếu.

Chi tiết đề xuất

Theo nội dung sáng kiến, mức thuế một lần 5% áp dụng cho cư dân California có giá trị tài sản ròng vượt 1 tỷ USD tính đến ngày 01/01/2026, ảnh hưởng khoảng 200 tỷ phú. Khoản thuế ước tính tạo ra 100 tỷ USD, trong đó 90% dành cho y tế bao gồm chương trình Medi-Cal, và 10% cho giáo dục cùng trợ cấp lương thực. Người nộp thuế có thể trả góp trong 5 năm, và sáng kiến chỉ cần đa số phiếu quá bán để được thông qua.

Sáng kiến do công đoàn Service Employees International Union – United Healthcare Workers West (SEIU-UHW) tài trợ với hơn 31 triệu USD. Phía ủng hộ lập luận khoản thuế nhằm bù đắp việc cắt giảm ngân sách Medicaid ở cấp liên bang. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và cựu Bộ trưởng Lao động Robert Reich nằm trong số những người công khai ủng hộ.

Phương án thỏa hiệp bị bác bỏ

Ngày 18/06/2026, nhóm vận động gửi thư tới Thống đốc Newsom, đề nghị rút sáng kiến khỏi lá phiếu nếu ông ủng hộ một mức thuế 2% được cơ quan lập pháp bang thông qua trước hạn chót 25/06. Tuy nhiên, ông Newsom từ chối.

Người phát ngôn của Thống đốc, bà Tara Gallegos, cho biết biện pháp này có “những khiếm khuyết cơ bản gây hại cho người lao động California”, và cảnh báo “biện pháp chỉ áp dụng ở cấp bang được thiết kế kém này sẽ cắt giảm ngân sách cho giáo viên, trường học, phòng khám và an toàn công cộng”. Ông Newsom lập luận rằng việc tăng thuế sẽ đẩy giới giàu rời khỏi bang.

Phản đối và nguồn tài trợ

Đồng sáng lập Google Sergey Brin — người có tài sản ròng khoảng 300 tỷ USD theo Forbes và được cho là đã chuyển tới bang Nevada — đã đóng góp 82 triệu USD cho nỗ lực phản đối. Tính đến ngày 15/06/2026, tổng số tiền các chiến dịch phản đối huy động được đạt 107,9 triệu USD, theo dữ liệu tài chính tranh cử của bang. Hiệp hội Y khoa California và Hiệp hội Hội đồng Trường học California cũng phản đối sáng kiến.

Lo ngại về nguồn thu

Văn phòng Phân tích Lập pháp bang (Legislative Analyst’s Office) ước tính mức thuế 5% có thể tạo ra hàng chục tỷ USD trong giai đoạn đầu, nhưng sau đó có thể làm giảm nguồn thu thuế thu nhập hàng trăm triệu USD mỗi năm. California hiện phụ thuộc vào nhóm 1% người nộp thuế giàu nhất cho gần một nửa nguồn thu thuế thu nhập cá nhân.

Các cuộc thăm dò ban đầu cho thấy tỷ lệ ủng hộ ở mức 50–52%, dù giới chuyên gia lưu ý con số này thường giảm khi gần đến ngày bầu cử. Cử tri California sẽ quyết định số phận sáng kiến trong cuộc bỏ phiếu ngày 03/11/2026.