Ottawa

Ottawa là thủ đô của Canada, nằm ở phía nam tỉnh bang Ontario, tại điểm giao nhau giữa sông Ottawa và sông Rideau. Thành phố giáp ranh với Gatineau thuộc tỉnh bang Quebec, đồng thời là trung tâm của Vùng Đô Thị Ottawa – Gatineau (Ottawa – Gatineau census metropolitan area) và Vùng Thủ Đô Quốc Gia (National Capital Region). Với dân số thành phố đạt 1.017.449 người và dân số vùng đô thị đạt 1.488.307 người theo Điều Tra Dân Số năm 2021, Ottawa là thành phố lớn thứ 4 và vùng đô thị lớn thứ 4 tại Canada.

Ottawa là trung tâm chính trị của Canada và là trụ sở của Chính phủ Liên bang. Thành phố này là nơi đặt trụ sở của nhiều tòa đại sứ nước ngoài, các công trình kiến trúc trọng yếu và các cơ quan trung ương của chính phủ, bao gồm Nghị viện Canada, Tòa Án Tối Cao, dinh thự của Phó Vương và Văn phòng Thủ tướng.

Thông tin nhanh

• Tên khác: Ville d’Ottawa (tiếng Pháp), Odàwàg (tiếng Algonquin)
• Biệt danh: “O-town”
• Khẩu hiệu: “Advance – Ottawa – En Avant”
• Quốc gia: Canada
• Tỉnh bang: Ontario
• Tọa độ: 45°25′29″B 75°41′42″T
• Thành lập: 1826 (với tên Bytown)
• Hợp nhất đô thị: 01/01/2001
• Mô hình chính quyền: Đô thị đơn cấp — Hệ thống Thị trưởng và Hội đồng
• Thị trưởng hiện tại: Mark Sutcliffe
• Diện tích thành phố: 2.790,31 km²
• Diện tích đất: 2.788,20 km²
• Diện tích đô thị: 549,49 km²
• Diện tích vùng đô thị: 8.046,99 km²
• Độ cao: 70 m
• Dân số thành phố (2021): 1.017.449 người (hạng 4)
• Mật độ dân số: 364,9 người/km²
• Dân số vùng đô thị (2021): 1.488.307 người (hạng 4)
• Tên gọi cư dân: Ottawan
• Múi giờ: UTC−05:00 (EST) / UTC−04:00 (EDT – mùa hè)
• Mã bưu chính: K0A – K4C
• Mã vùng điện thoại: 613, 343, 753
• GDP vùng đô thị (2022): CA$88,0 tỷ
• GDP bình quân đầu người (2022): CA$65.061
• Website: ottawa.ca

Lịch sử

Bài viết chi tiết về Lịch sử Ottawa.

Giai đoạn tiền thuộc địa và định cư ban đầu

Khu vực Ottawa đã có người bản địa Algonquin sinh sống qua nhiều thế kỷ, sử dụng hệ thống sông ngòi phong phú cho việc di chuyển, đánh bắt thủy sản và thương mại. Châu Âu lần đầu tiên thám hiểm khu vực này vào năm 1610, và đến năm 1800 thì khu định cư phi bản địa đầu tiên được thành lập bởi Philemon Wright — một người đến từ New England.

Wright đã khai phá hoạt động thương mại gỗ tại Thung Lũng Ottawa bằng cách vận chuyển gỗ theo đường sông từ vùng này đến thành phố Quebec, sớm biến nghề khai thác gỗ thành hoạt động kinh tế trọng yếu nhất trong khu vực.

Bytown và sự ra đời của kênh Rideau

Vào thập niên 1820, tin tức về dự án xây dựng Kênh Rideau của quân đội Anh đã kích hoạt làn sóng đầu cơ đất đai trong khu vực. Đến năm 1827, thị trấn hình thành quanh công trình xây dựng kênh được đặt tên theo vị kỹ sư quân sự Đại tá John By — người chịu trách nhiệm toàn bộ dự án đường thủy Rideau. Kênh Rideau cung cấp tuyến đường an toàn từ Montreal đến Kingston trên hồ Ontario, bỏ qua đoạn sông St. Lawrence nguy hiểm tiếp giáp tiểu bang New York vốn đã khiến các tàu tiếp tế hướng về tây nam Ontario dễ bị tấn công trong Chiến Tranh năm 1812.

Công trình xây dựng kênh thu hút hàng nghìn lao động từ khắp nơi — thợ đá người Scotland, công nhân người Ireland, kỹ sư người Anh và thợ lâm nghiệp từ Thung Lũng Ottawa. Hơn 1.000 công nhân đã thiệt mạng trong quá trình thi công. Bên ngoài các cửa âu thuyền Ottawa ngày nay, một thánh giá Celtic được dựng lên để tưởng niệm những người đã ngã xuống vì công trình lịch sử này.

Trở thành thủ đô Canada

Năm 1857, Nữ hoàng Victoria lựa chọn Ottawa làm thủ đô chung cho tỉnh Canada — quyết định mang tính thỏa hiệp địa lý giữa Toronto và Montreal. Vị trí nằm ở ranh giới hai tỉnh nói tiếng Anh và tiếng Pháp, cùng với địa thế tự nhiên phòng thủ tốt, đã khiến Ottawa trở thành lựa chọn phù hợp nhất về cả chính trị lẫn chiến lược.

Năm 1855, Bytown được đổi tên thành Ottawa và chính thức hợp thành thành phố. Đây là nền tảng của sự chuyển mình từ một thị trấn công nghiệp gỗ thành trung tâm chính trị của một quốc gia đang hình thành.

Thế kỷ 20 và sự phát triển hiện đại

Trận hỏa hoạn Hull–Ottawa năm 1900 đã tàn phá 2/3 thành phố Hull và phá hủy khoảng 1/5 số công trình của Ottawa từ khu Lebreton Flats đến đường Booth về phía nam đến hồ Dow’s. Khoảng 3.200 công trình bị thiêu rụi, gây thiệt hại ước tính 300 triệu đô la Canada (tính theo giá trị năm 2020), khiến 14% dân cư Ottawa và 40% dân cư Hull rơi vào cảnh mất nhà.

Thế kỷ 20 chứng kiến Ottawa dần khẳng định vị thế kép: vừa là thủ đô hành chính của Canada, vừa là trung tâm công nghệ cao đang nổi. Kể từ Thế Chiến Thứ Hai, chính phủ liên bang là nhà tuyển dụng lớn nhất thành phố. Đến cuối thế kỷ 20, công nghệ cao ngày càng đóng vai trò quan trọng và Ottawa giành được biệt danh “Thung Lũng Silicon Phương Bắc” của Canada.

Địa lý

Bài viết chi tiết về Địa lý Ottawa.

Vị trí và địa hình

Ottawa tọa lạc trên bờ nam sông Ottawa, tại điểm hợp lưu của 3 con sông lớn: sông Ottawa, sông Gatineau và sông Rideau. Thành phố trải rộng trên diện tích 2.790,30 km², nằm cách Montreal khoảng 200 km về phía tây, cách Toronto khoảng 365 km về phía đông bắc.

Ottawa nằm ở điểm giao thoa giữa Khiên Canada — một khối đá Precambrian cổ đại — và một đồng bằng phù sa màu mỡ được hình thành sau khi vùng vịnh nội địa Champlain Sea rút đi. Kết quả là thành phố được bao quanh bởi đất nông nghiệp, đồi núi đá và rừng cây, cùng vô số hồ, suối và sông lớn.

Cấu trúc không gian đô thị

Kênh Rideau có dòng bờ xanh mướt chia thành phố thành Phố Thượng (Upper Town) ở phía tây và Phố Hạ (Lower Town) ở phía đông. Theo truyền thống lịch sử, Phố Thượng chủ yếu là cộng đồng nói tiếng Anh và theo đạo Tin lành, trong khi Phố Hạ là cộng đồng nói tiếng Pháp và theo đạo Công giáo.

Phía bên kia sông Ottawa, trên lãnh thổ Quebec, là thành phố Gatineau — kết quả của việc hợp nhất các thành phố Quebec cũ là Hull và Aylmer. Mặc dù về mặt hành chính là 2 thành phố riêng biệt thuộc 2 tỉnh bang khác nhau, Ottawa và Gatineau cùng nhiều đô thị lân cận cấu thành Vùng Thủ Đô Quốc Gia, được coi là một vùng đô thị thống nhất.

Khí hậu

Khí hậu Ottawa mang đặc trưng lục địa với mùa hè ấm áp và ẩm ướt, mùa đông lạnh giá thường có tuyết rơi dày. Nhiệt độ trung bình vào tháng 1 dao động quanh mức –10°C, trong khi tháng 7 nhiệt độ trung bình đạt khoảng 21°C. 4 mùa phân biệt rõ rệt này không chỉ định hình lối sống của người dân mà còn là nền tảng cho nhiều lễ hội và hoạt động ngoài trời đặc trưng của thành phố.

Cảnh quan và Di sản

Đồi Nghị viện và khu vực trung tâm

Đồi Nghị viện (Parliament Hill) là trụ sở của chính phủ liên bang Canada, nhìn ra sông Ottawa với các công trình Nghị viện theo phong cách Gothic Phục hưng bằng đá granit. Đặc trưng nhất trong số này là Khối Trung Tâm, nơi đặt Hạ Nghị Viện với Tháp Hòa Bình cao 90 m. Đối diện với kênh là khách sạn Château Laurier — công trình kiến trúc lịch sử năm 1912 theo phong cách Phục hưng Pháp.

Kênh Rideau — Di sản UNESCO

Kênh Rideau là hệ thống kênh dài 202 km nối sông Ottawa tại Ottawa với sông Cataraqui và hồ Ontario tại Kingston, Ontario. Kênh mở cửa cho tàu thương mại từ năm 1832 và là hệ thống kênh đào hoạt động liên tục lâu đời nhất ở Bắc Mỹ. Ngày 29/06/2007, Kênh Rideau được công nhận là Di Sản Thế Giới UNESCO.

Vào mùa đông, bề mặt kênh trong đoạn nội đô Ottawa đóng băng và trở thành sân trượt băng dài 7,8 km — được Sách Kỷ Lục Guinness công nhận là sân trượt băng tự nhiên lớn nhất thế giới. Sân trượt mở cửa miễn phí 24 giờ mỗi ngày từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 3 và thu hút trung bình 1 triệu lượt thăm quan mỗi mùa.

Kinh tế

Khu vực công và chính phủ liên bang

Kinh tế Ottawa dựa trên 3 trụ cột: khu vực công, công nghiệp công nghệ cao và du lịch. Chính phủ liên bang từ lâu đã là nhà tuyển dụng lớn nhất thành phố, và Ottawa có mức chi tiêu bình quân đầu người cho nghiên cứu và phát triển cao nhất Canada. Các viện nghiên cứu lớn đặt tại đây bao gồm Hội Đồng Nghiên Cứu Quốc Gia (National Research Council) và Cơ Quan Nghiên Cứu và Phát Triển Quốc Phòng Canada (Defence Research and Development Canada).

Công nghệ cao

Hơn 1.500 công ty công nghệ cao, phần lớn tập trung vào lĩnh vực viễn thông, điện tử và công nghệ sinh học, đặt trụ sở trong khu vực và tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động. Khu vực Kanata ở phía tây thành phố được xem là cụm công nghiệp kỹ thuật số quan trọng nhất, từng là nơi Nortel Networks — tập đoàn viễn thông lớn nhất Canada — đặt bản doanh.

Du lịch

Mỗi năm, Ottawa đón khoảng 11 triệu du khách, mang lại 2,3 tỷ đô la cho nền kinh tế địa phương. Du khách đến để tham quan Đồi Nghị viện, Phòng Trưng Bày Quốc Gia Canada (National Gallery of Canada), Bảo Tàng Chiến Tranh Canada và nhiều địa danh lịch sử khác.

Nhân khẩu học

Bài viết chi tiết về nhân khẩu học Ottawa.

Dân số

Ottawa được hợp thành thành phố vào năm 1855, với dân số theo Điều Tra Dân Số năm 2021 là 1.017.449 người. Vùng đô thị Ottawa-Gatineau năm 2025 ước tính đạt 1.466.000 người, tăng trưởng ổn định qua từng năm.

Ngôn ngữ và song ngữ

Thành phố cung cấp dịch vụ đô thị bằng cả 2 ngôn ngữ chính thức của Canada — tiếng Anh và tiếng Pháp. Có 367.035 người, tương đương 36,45% dân số Ottawa, có khả năng sử dụng cả 2 ngôn ngữ. Đây là thành phố lớn nhất ở Canada nơi dịch vụ đô thị được cung cấp bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Pháp. Những người có tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ chiếm 58,18%, trong khi tiếng Pháp là tiếng mẹ đẻ chiếm 12,52%. Ngoài ra, 23,06% dân số có tiếng mẹ đẻ là ngôn ngữ khác, bao gồm tiếng Ả Rập, tiếng Trung, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý.

Cộng đồng nhập cư

Ottawa đang trở thành một trong những điểm tiếp nhận người nhập cư quan trọng của Canada. Người nhập cư đến Ottawa thường bị thu hút bởi các công việc chuyên môn có thu nhập cao hoặc cơ hội học tập sau trung học. Họ thường có trình độ học vấn cao hơn, thu nhập cao hơn và tỷ lệ có việc làm cao hơn so với người nhập cư định cư ở các thành phố khác. Ottawa cũng tiếp nhận tỷ lệ người tị nạn và người nhập cư theo diện gia đình cao nhất trong số các trung tâm đô thị lớn của Canada.

Các nhóm dân tộc thiểu số lớn nhất bao gồm người Canada gốc Phi (8,5%), người Canada gốc Ả Rập (5,8%), người Canada gốc Nam Á (5,8%) và người Canada gốc Hoa (4,6%).

Văn hóa

Bài viết chi tiết về Văn hóa Ottawa.

Hệ thống bảo tàng quốc gia

Ottawa là nơi tập trung 7 trong số 9 bảo tàng quốc gia của Canada. Trong số này, nổi bật nhất là Phòng Trưng Bày Quốc Gia Canada — được thành lập năm 1880, bao gồm bộ sưu tập toàn diện nhất về nghệ thuật Canada với không gian trưng bày rộng 12.400 m². Bảo Tàng Chiến Tranh Canada lưu giữ lịch sử quân sự thông qua hiện vật, câu chuyện cá nhân và các tư liệu tương tác. Bảo Tàng Hàng Không và Không Gian Canada cũng là điểm đến thu hút mọi lứa tuổi với các mô phỏng chuyến bay và buồng lái thực tế.

Nghệ thuật biểu diễn

Từ năm 1969, Ottawa là nơi đặt Trung Tâm Nghệ Thuật Quốc Gia (National Arts Centre) — một trung tâm nghệ thuật biểu diễn lớn với 4 sân khấu, là ngôi nhà của Dàn Nhạc Trung Tâm Nghệ Thuật Quốc Gia. Thành phố còn có Nhà Hát Ottawa Little Theatre — đoàn kịch cộng đồng lâu đời nhất thành phố, thành lập từ năm 1913.

Lễ hội

Ottawa sở hữu lịch lễ hội phong phú quanh năm. Mỗi tháng 2, lễ hội mùa đông Winterlude kéo dài 3 cuối tuần với các hoạt động trượt băng, điêu khắc băng tuyết trên Kênh Rideau và tại Công viên Confederation. Tháng 5 là Lễ Hội Hoa Tulip Canada với hơn 1 triệu bông tulip nở rộ khắp thành phố. Ngày Quốc Khánh Canada 01/07 là sự kiện lớn nhất trong năm tại Ottawa với hàng loạt buổi hòa nhạc, bắn pháo hoa và lễ kỷ niệm quy mô lớn trên Đồi Nghị viện, thu hút hàng triệu người tham dự.

Giáo dục

Ottawa được biết đến là thành phố có trình độ học vấn cao nhất Canada, với hơn 50% dân số có bằng cao đẳng hoặc đại học. Thành phố có 2 trường đại học công lập lớn.

Đại học Ottawa thành lập năm 1848 là một trường song ngữ, giảng dạy bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp. Đại học Carleton thành lập năm 1942, ban đầu để đáp ứng nhu cầu đào tạo của các cựu chiến binh trở về sau Thế Chiến Thứ Hai. Ngoài ra, Cao Đẳng Algonquin cấp bằng và chứng chỉ trong các lĩnh vực kỹ thuật và ứng dụng thực tiễn.

Tính đến năm 2007, Ottawa được ghi nhận là nơi có mật độ kỹ sư, nhà khoa học và người có học vị tiến sỹ trên đầu người cao nhất Canada.

Thể thao

Ottawa có nền thể thao chuyên nghiệp đa dạng. Ottawa Redblacks là đội bóng bầu dục chuyên nghiệp thi đấu trong Giải Bóng Bầu Dục Canada (Canadian Football League). Câu lạc bộ bóng đá Atlético Ottawa thi đấu trong Giải Bóng Đá Canada Hạng Nhất (Canadian Premier League) — đội được thành lập bởi câu lạc bộ Atlético Madrid của Tây Ban Nha. Black Bears Ottawa thi đấu tại Giải Lacrosse Quốc Gia (National Lacrosse League).

Ottawa còn là nơi của đội khúc côn cầu NHL Ottawa Senators — thi đấu tại Canadian Tire Centre thuộc khu Kanata — cùng đội khúc côn cầu hạng nhỏ Ottawa 67s.

Giao thông

Ottawa có hạ tầng giao thông đa phương thức ngày càng được mở rộng. Từ tháng 10/2001, một tuyến đường sắt nhẹ thử nghiệm bắt đầu vận hành, được gọi là O-Train, kết nối trung tâm Ottawa với các khu vực phía nam qua Đại học Carleton. Hệ thống O-Train sau đó tiếp tục được mở rộng đáng kể trong thập kỷ 2020 với các tuyến điện tín khí mới, hình thành mạng lưới giao thông công cộng ngày càng hoàn thiện của thành phố.

Sân bay Quốc tế Macdonald-Cartier là cửa ngõ hàng không chính của thành phố, kết nối Ottawa với các thành phố lớn trong và ngoài Canada. Về đường bộ, Ottawa nằm trên trục hành lang Toronto–Montreal — 2 thành phố lớn nhất Canada — tạo điều kiện giao thương và di chuyển thuận tiện theo cả 2 hướng.