EB-5 Reform and Integrity Act 2022 (RIA): Cải cách toàn diện và tác động đến nhà đầu tư Việt Nam

EB-5 Reform and Integrity Act 2022 là đạo luật cải cách lớn nhất của chương trình Visa EB-5 kể từ khi chương trình này được Quốc hội Hoa Kỳ thiết lập năm 1990. Đạo luật được Tổng thống Joe Biden ký ban hành ngày 15/03/2022, trong khuôn khổ Đạo luật Phân bổ Ngân sách Hợp nhất 2022 (Public Law 117-103, Div. BB). Văn bản này tái cấp phép cho Chương trình Trung tâm Vùng (Regional Center Program) đến ngày 30/09/2027, đồng thời tái thiết hàng loạt quy định nền tảng về ngưỡng vốn đầu tư, hạn ngạch visa, cơ chế giám sát và bảo vệ nhà đầu tư trung thực.

Đối với nhà đầu tư Việt Nam đang cân nhắc lộ trình thẻ xanh thông qua đầu tư, đạo luật cải cách năm 2022 không chỉ là một bản cập nhật pháp lý kỹ thuật. Đạo luật định hình lại toàn bộ hệ sinh thái: từ chi phí, cấu trúc dự án, thời gian chờ visa, đến trách nhiệm giải trình của các trung tâm vùng. Hiểu rõ những thay đổi này là điều kiện tiên quyết để chuẩn bị hồ sơ đúng hướng và tránh các rủi ro từng tồn tại trước khi đạo luật có hiệu lực.

Bối cảnh ra đời của EB-5 Reform and Integrity Act 2022

Trước năm 2022, chương trình EB-5 đã trải qua nhiều năm vận hành với một số bất cập đáng chú ý. Ngưỡng đầu tư tối thiểu được ấn định từ năm 1990 ở mức $1.000.000 USD (hoặc $500.000 USD trong khu vực việc làm mục tiêu) và không được điều chỉnh theo lạm phát suốt ba thập kỷ. Bên cạnh đó, một số trung tâm vùng bị cáo buộc sai phạm liên quan đến gian lận chứng khoán, sử dụng vốn không đúng mục đích và quảng bá gây hiểu nhầm cho nhà đầu tư nước ngoài.

Áp lực cải cách lên đến đỉnh điểm khi cơ sở pháp lý của Regional Center Program hết hiệu lực vào cuối ngày 30/06/2021. Trong khoảng thời gian gần chín tháng sau đó, Sở Di Trú và Quốc Tịch Hoa Kỳ (USCIS) ngừng tiếp nhận hồ sơ I-526 thông qua trung tâm vùng. Hai Thượng nghị sỹ Chuck Grassley (Iowa) và Patrick Leahy (Vermont) là những người đặt nền móng cho dự luật cải cách, với mục tiêu tái khởi động chương trình theo hướng minh bạch và chuyển hướng dòng vốn đến các khu vực thực sự cần phát triển kinh tế.

Khi Tổng thống Biden ký EB-5 Reform and Integrity Act 2022 vào ngày 15/03/2022, đạo luật ngay lập tức bãi bỏ các quy định cũ và đưa vào Đạo luật Di Trú và Quốc Tịch (INA) một bộ khung pháp lý mới, áp dụng cho mọi hồ sơ nộp từ ngày này trở đi.

Năm thay đổi quan trọng nhất của EB-5 Reform and Integrity Act 2022

Toàn bộ nội dung đạo luật trải dài hàng chục điều khoản kỹ thuật, song có thể quy về năm trục thay đổi cốt lõi mà bất kỳ nhà đầu tư nào cũng cần nắm vững.

Tăng ngưỡng vốn đầu tư tối thiểu

Đây là thay đổi gây tác động trực tiếp nhất đến chi phí của nhà đầu tư. Theo công bố chính thức của USCIS về EB-5, ngưỡng đầu tư tối thiểu được tái thiết lập như sau:

• $1.050.000 USD đối với dự án nằm ngoài khu vực việc làm mục tiêu (non-TEA).
• $800.000 USD đối với dự án nằm trong khu vực việc làm mục tiêu (TEA) của EB-5, bao gồm Rural TEA, High Unemployment TEA và dự án hạ tầng (Infrastructure).

Đạo luật cũng quy định cơ chế tự động điều chỉnh theo Chỉ số Giá Tiêu Dùng (CPI-U) mỗi 5 năm, lần đầu tiên có hiệu lực với hồ sơ nộp từ ngày 01/01/2027. Như vậy, mức $800.000 USD và $1.050.000 USD chỉ ổn định đến hết năm 2026, sau đó sẽ tăng theo lạm phát thực tế tại Hoa Kỳ.

Tạo lập hạng mục Reserved Visa với hạn ngạch 32%

Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt của đạo luật là việc thiết lập hạng mục visa dự trữ (Reserved Visa). Trong tổng số khoảng 10.000 visa EB-5 cấp hàng năm, 32% được dành riêng cho ba nhóm dự án ưu tiên, theo quy định tại INA 203(b)(5)(B)(i):

• 20% cho dự án tại khu vực nông thôn (Rural TEA).
• 10% cho dự án tại khu vực có tỷ lệ thất nghiệp cao (High Unemployment TEA).
• 2% cho dự án hạ tầng do cơ quan nhà nước quản lý (Infrastructure).

Phần 68% còn lại thuộc hạng mục Unreserved, áp dụng cho các dự án nằm ngoài TEA. Cơ chế này thay thế hoàn toàn mô hình phân bổ trước RIA, vốn không có hạng mục dự trữ và không ưu tiên cụ thể nhóm dự án nào. Đạo luật còn yêu cầu USCIS ưu tiên xử lý hồ sơ đối với dự án nông thôn, mở ra cơ hội rút ngắn thời gian chờ visa cho nhà đầu tư đến từ các quốc gia bị tồn đọng (China, India).

Đối với nhà đầu tư Việt Nam, lợi thế của Reserved Visa nằm ở chỗ Priority Date thường ở trạng thái “current” trong nhiều năm đầu thực thi, đồng nghĩa với việc có thể tiến hành cấp visa ngay sau khi I-526E được phê duyệt mà không cần xếp hàng chờ.

Bãi bỏ pooled standalone và bắt buộc đầu tư qua Regional Center khi gộp vốn

Đạo luật RIA 2022 quy định rõ ràng: kể từ ngày 15/03/2022, nhà đầu tư muốn gộp vốn với các nhà đầu tư EB-5 khác bắt buộc phải thực hiện thông qua một trung tâm vùng đã được USCIS chỉ định. Theo hướng dẫn chính thức từ USCIS, mọi hồ sơ pooled standalone (gộp vốn ngoài trung tâm vùng) nộp từ ngày này trở đi đều bị từ chối ngay từ giai đoạn tiếp nhận.

Quy định này có tác dụng tách bạch rõ rệt hai con đường EB-5: nhà đầu tư Direct (sử dụng mẫu I-526) phải tự đứng ra điều hành doanh nghiệp riêng và tạo việc làm trực tiếp, trong khi nhà đầu tư qua trung tâm vùng (sử dụng mẫu I-526E) là nhà đầu tư thụ động, được hưởng cơ chế tính việc làm gián tiếp và việc làm cảm ứng (induced jobs).

Thiết lập Integrity Fund và cơ chế giám sát mới

Một trụ cột khác của đạo luật là việc thành lập Quỹ Liêm Chính (EB-5 Integrity Fund). Theo thông tin từ USCIS về Integrity Fund, đây là quỹ chuyên dụng để tài trợ cho các hoạt động giám sát Regional Center Program. Hai cơ chế tài chính được áp dụng:

• Phí Integrity Fund hàng năm thu từ mỗi trung tâm vùng: $20.000 USD đối với trung tâm có trên 20 nhà đầu tư trong năm tài khóa trước, hoặc $10.000 USD đối với trung tâm có từ 20 nhà đầu tư trở xuống.
• Phụ phí Integrity Fund $1.000 USD áp dụng cho mỗi hồ sơ I-526E nộp từ ngày 01/10/2022 trở đi, ngoài phí filing thông thường.

Bên cạnh nguồn lực tài chính, đạo luật còn trao cho USCIS thẩm quyền kiểm toán mỗi trung tâm vùng ít nhất một lần trong 5 năm theo Chuẩn Kiểm Toán Chính Phủ (Yellow Book), kiểm tra lý lịch người quản lý trung tâm vùng, áp đặt chế tài chấm dứt chỉ định nếu trung tâm không tuân thủ, và thực hiện điều tra ở nước ngoài về nguồn vốn nhà đầu tư cũng như hoạt động quảng bá.

Bảo vệ nhà đầu tư trung thực và Concurrent Filing

Trước RIA, nếu một trung tâm vùng bị USCIS chấm dứt chỉ định trong khi hồ sơ I-526 còn đang chờ xử lý, nhà đầu tư có nguy cơ bị từ chối hoặc thu hồi đơn đã được phê duyệt. Đạo luật bổ sung điều khoản INA 203(b)(5)(M), cho phép nhà đầu tư trung thực (good faith investor) giữ lại tư cách hợp lệ trong các trường hợp nhất định, kể cả khi trung tâm vùng bị đình chỉ.

Theo hướng dẫn của USCIS công bố ngày 11/10/2023, điều khoản bảo vệ này áp dụng cả cho nhà đầu tư nộp hồ sơ trước và sau ngày 15/03/2022. Đối với nhà đầu tư hậu RIA, đạo luật cũng loại bỏ yêu cầu duy trì vốn đầu tư trong toàn bộ thời gian thường trú có điều kiện. Thay vào đó, vốn chỉ cần “kỳ vọng được duy trì ít nhất 2 năm” theo INA 203(b)(5)(A)(i).

Một thay đổi đặc biệt quan trọng với nhà đầu tư đang ở Hoa Kỳ là cơ chế Concurrent Filing. Theo cơ chế này, nhà đầu tư có thể nộp đồng thời mẫu I-526E cùng với mẫu I-485 (điều chỉnh tình trạng), I-765 (giấy phép lao động) và I-131 (giấy phép tái nhập cảnh), nếu hạng mục Reserved Visa của họ ở trạng thái current. Cơ chế này rút ngắn đáng kể thời gian chờ giấy phép lao động và quyền đi lại quốc tế.

Hồ sơ trước và sau ngày 15/03/2022 — hai bộ quy tắc song hành

Một điểm cần lưu ý đối với nhà đầu tư Việt Nam là USCIS đang vận hành song song hai bộ quy tắc xét duyệt, tùy thuộc thời điểm nộp hồ sơ. Hồ sơ I-526 nộp trước ngày 15/03/2022 được xét theo quy định cũ về ngưỡng đầu tư, định nghĩa TEA và yêu cầu duy trì vốn. Hồ sơ I-526 (Direct) hoặc I-526E (Regional Center) nộp từ ngày 15/03/2022 trở đi áp dụng toàn bộ quy định mới của EB-5 Reform and Integrity Act 2022.

Đối với hồ sơ I-829 (xóa điều kiện thẻ xanh), USCIS xét theo quy định áp dụng tại thời điểm hồ sơ I-526 hoặc I-526E gốc được nộp. Như vậy, một nhà đầu tư nộp I-526 trước ngày 15/03/2022 và I-829 sau đó vẫn được xét I-829 theo bộ quy tắc tiền RIA. Nguyên tắc này có ý nghĩa thực tiễn cho các nhà đầu tư đang trong giai đoạn chuyển tiếp giữa hai chế độ.

Tác động đến nhà đầu tư Việt Nam

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia ít bị tồn đọng visa EB-5 so với Trung Quốc đại lục và Ấn Độ. Tuy nhiên, EB-5 Reform and Integrity Act 2022 vẫn tạo ra cả thuận lợi và áp lực mới đối với hồ sơ EB-5 từ Việt Nam.

Về thuận lợi, ngưỡng $800.000 USD áp dụng cho dự án Rural TEA, High Unemployment TEA và Infrastructure mở ra lựa chọn chi phí thấp hơn so với mức $1.050.000 USD ngoài TEA. Hạng mục Reserved Visa thường ở trạng thái current cho nhà đầu tư Việt Nam tại thời điểm nộp, giúp rút ngắn lộ trình từ I-526E đến thẻ xanh có điều kiện. Cơ chế bảo vệ nhà đầu tư trung thực cũng hạn chế rủi ro mất tư cách EB-5 do lỗi của trung tâm vùng.

Về áp lực, nhà đầu tư phải đặc biệt cẩn trọng trong khâu thẩm định trung tâm vùng và dự án. Việc USCIS được trao quyền kiểm toán định kỳ và chấm dứt chỉ định trung tâm vùng đồng nghĩa với khả năng cao có thêm các vụ chấm dứt chỉ định trong những năm tới. Ngoài ra, tiêu chuẩn chứng minh nguồn vốn (SOF) và dòng tiền (POF) trở nên chặt chẽ hơn theo các điều khoản liêm chính bổ sung của đạo luật.

Lộ trình tiếp theo cho nhà đầu tư cân nhắc EB-5

Đối với cá nhân và gia đình Việt Nam đang xem xét chương trình EB-5, ba bước chuẩn bị nền tảng nên được thực hiện trước khi cam kết vốn. Trước tiên là đối chiếu tiêu chí tài chính và hồ sơ pháp lý cá nhân với yêu cầu của đạo luật cải cách năm 2022, đặc biệt về chứng minh nguồn vốn EB-5. Tiếp theo là so sánh hai con đường Direct và Regional Center để xác định mô hình phù hợp với mục tiêu định cư và khẩu vị rủi ro. Cuối cùng là thẩm định kỹ trung tâm vùng và dự án theo tiêu chí dưới chế độ pháp lý mới.

Đạo luật RIA 2022 mở ra một giai đoạn EB-5 minh bạch hơn, có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng hơn, song cũng đòi hỏi nhà đầu tư phải đầu tư công sức nhiều hơn vào khâu thẩm định và chuẩn bị hồ sơ. Việc nắm vững các quy định cốt lõi của đạo luật là điều kiện không thể thiếu cho mọi quyết định đầu tư định cư Hoa Kỳ trong giai đoạn 2026 và những năm tiếp theo.