Đức

Đức (tên đầy đủ: Cộng hòa Liên bang Đức, tiếng Đức: Bundesrepublik Deutschland) là quốc gia nằm ở trung tâm châu Âu, có vai trò trung tâm trong Liên minh châu Âu (EU) và là nền kinh tế lớn nhất khu vực. Với diện tích 357.022 km², dân số khoảng 83,6 triệu người (giữa năm 2026) và Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt 4.305 tỷ EURO năm 2024, Đức là quốc gia đông dân nhất EU và là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới sau Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Quốc gia này có thủ đô là Berlin, hệ thống chính trị liên bang gồm 16 bang (Bundesland), đóng vai trò then chốt trong các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, NATO, G7, G20 và OECD. Đức cũng là điểm đến hàng đầu cho người di cư, du học sinh và lao động tay nghề cao trên toàn cầu, đứng thứ hai thế giới về số lượng người nhập cư tiếp nhận hằng năm chỉ sau Hoa Kỳ.

Lịch sử

Bài viết chi tiết: Lịch sử Đức

Lịch sử nước Đức là một trong những lịch sử dài và phức tạp nhất châu Âu, trải dài hơn hai nghìn năm. Vùng đất ngày nay được coi là Đức từng là nơi sinh sống của các bộ tộc Germanic thời cổ đại, sau đó hình thành nên Đế quốc La Mã Thần thánh tồn tại từ năm 962 đến năm 1806. Đây là giai đoạn nền tảng cho bản sắc văn hóa và tôn giáo của khu vực, đặc biệt là cuộc Cải cách Tin Lành do Martin Luther khởi xướng năm 1517.

Đến thế kỷ 19, các tiểu quốc Đức được thống nhất dưới sự lãnh đạo của Otto von Bismarck, hình thành Đế quốc Đức năm 1871. Quốc gia non trẻ này nhanh chóng trở thành cường quốc công nghiệp hàng đầu, nhưng cũng tham gia vào hai cuộc Thế chiến gây ra hậu quả thảm khốc trong nửa đầu thế kỷ 20.

Sau Thế chiến thứ hai, Đức bị chia thành hai quốc gia riêng biệt vào năm 1949: Cộng hòa Liên bang Đức (Tây Đức) và Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức). Bức tường Berlin được dựng lên năm 1961 trở thành biểu tượng của cuộc Chiến tranh Lạnh. Sự sụp đổ của Bức tường Berlin vào ngày 09/11/1989 và quá trình thống nhất nước Đức ngày 03/10/1990 đã mở ra một chương mới cho cả châu Âu.

Từ thập niên 1990 đến nay, Đức tái khẳng định vị thế là động lực kinh tế và chính trị của châu Âu. Quốc gia này đóng vai trò trung tâm trong việc mở rộng và củng cố Liên minh châu Âu, cũng như xử lý các thách thức lớn như khủng hoảng nợ công khu vực đồng EURO, làn sóng tị nạn năm 2015 và cuộc xung đột Nga – Ukraine từ năm 2022.

Địa lý

Bài viết chi tiết: Địa lý Đức

Đức nằm ở Trung Âu, có biên giới với chín quốc gia: Đan Mạch ở phía Bắc; Ba Lan và Cộng hòa Séc ở phía Đông; Áo và Thụy Sĩ ở phía Nam; Pháp, Luxembourg, Bỉ và Hà Lan ở phía Tây. Lãnh thổ Đức tiếp giáp với biển Baltic và biển Bắc, tạo ra các cửa ngõ thương mại hàng hải quan trọng.

Địa hình Đức đa dạng, chia thành ba khu vực chính: vùng đồng bằng phía Bắc với địa hình thấp và bằng phẳng, vùng cao nguyên trung tâm với những dãy núi tầm trung như Harz và Rừng Đen, và vùng núi Alps phía Nam giáp Áo. Đỉnh núi cao nhất là Zugspitze với độ cao 2.962 mét.

Hệ thống sông ngòi của Đức bao gồm các con sông lớn như Rhein, Elbe, Danube và Main, đóng vai trò quan trọng trong giao thông thủy, công nghiệp và du lịch. Hồ Bodensee (hồ Constance) ở biên giới phía Nam là hồ lớn thứ ba ở Trung Âu.

Khí hậu mang đặc điểm ôn đới hải dương ở phía Tây và ôn đới lục địa ở phía Đông, với bốn mùa rõ rệt. Nhiệt độ trung bình mùa đông dao động từ -1°C đến 4°C, mùa hè từ 17°C đến 22°C. Khoảng một phần ba diện tích lãnh thổ được bao phủ bởi rừng, biến Đức thành một trong những quốc gia có độ che phủ rừng cao nhất Tây Âu.

Chính trị

Bài viết chi tiết: Hệ thống chính trị Đức

Đức là quốc gia liên bang, dân chủ nghị viện và nhà nước pháp quyền dựa trên Luật Cơ bản (Grundgesetz) ban hành năm 1949. Hệ thống chính trị được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền giữa cấp liên bang và 16 bang, đảm bảo cân bằng giữa quyền lực trung ương và quyền tự quản địa phương.

Cấu trúc quyền lực gồm bốn cơ quan chính:

• Thủ tướng Liên bang (Bundeskanzler): người đứng đầu chính phủ, được Bundestag bầu ra, hiện là Friedrich Merz từ ngày 06/05/2025.
• Tổng thống Liên bang (Bundespräsident): nguyên thủ quốc gia với vai trò chủ yếu mang tính nghi lễ và đại diện.
• Hạ viện Liên bang (Bundestag): cơ quan lập pháp chính, được bầu trực tiếp bởi cử tri, có 736 ghế trong nhiệm kỳ hiện tại.
• Thượng viện Liên bang (Bundesrat): đại diện cho 16 bang trong quá trình lập pháp.

Tòa án Hiến pháp Liên bang (Bundesverfassungsgericht) đặt tại Karlsruhe là cơ quan tư pháp tối cao, có quyền giám sát tính hợp hiến của các đạo luật và quyết định chính trị. Bốn đảng chính trị lớn nhất hiện nay gồm CDU/CSU (bảo thủ), SPD (dân chủ xã hội), Đảng Xanh (Bündnis 90/Die Grünen) và AfD (cánh hữu).

Năm 2026 đánh dấu một giai đoạn chính trị nhiều thách thức cho chính phủ Đức. Năm cuộc bầu cử cấp bang sẽ diễn ra tại Baden-Württemberg, Rhineland-Palatinate, Saxony-Anhalt, Mecklenburg-Vorpommern và Berlin, được giới phân tích đánh giá là phép thử quan trọng đối với liên minh cầm quyền giữa CDU và SPD.

Kinh tế

Bài viết chi tiết: Kinh tế Đức

Đức là nền kinh tế lớn nhất Liên minh châu Âu và lớn thứ ba thế giới về GDP danh nghĩa. Theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis), GDP năm 2024 đạt 4.305 tỷ EURO, đóng góp khoảng 23,7% tổng kinh tế khu vực đồng EURO và xấp xỉ 25% GDP toàn EU.

Cấu trúc kinh tế Đức tập trung vào ba khu vực:

• Dịch vụ: chiếm khoảng 70% GDP, bao gồm tài chính, bảo hiểm, vận tải, công nghệ thông tin và du lịch.
• Công nghiệp: chiếm khoảng 29%, là trụ cột truyền thống với các ngành ô tô, máy móc, hóa chất và dược phẩm.
• Nông nghiệp: chỉ chiếm dưới 1% GDP nhưng có năng suất cao.

Đức được mệnh danh là “công xưởng của châu Âu” với các thương hiệu công nghiệp toàn cầu như Volkswagen, BMW, Mercedes-Benz, Siemens, Bosch, BASF và SAP. Quốc gia này cũng là nước xuất khẩu lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Trung Quốc và Hoa Kỳ, với xuất khẩu chiếm hơn 46% GDP. Các thị trường xuất khẩu chính bao gồm Hoa Kỳ, Pháp, Trung Quốc, Hà Lan và Ba Lan.

Sau hai năm suy thoái liên tiếp, kinh tế bước vào giai đoạn phục hồi chậm. Theo dự báo của Ủy ban châu Âu, GDP Đức tăng trưởng 0,2% trong năm 2025 và dự kiến đạt 1,2% trong các năm 2026 và 2027. Chính phủ Merz đã thông qua cải cách tài khóa lớn vào tháng 03/2025, miễn trừ chi tiêu quốc phòng vượt 1% GDP khỏi quy tắc nợ công và thiết lập quỹ đặc biệt 500 tỷ EURO cho hạ tầng và đầu tư khí hậu.

Ngân sách dành cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Đức đạt 137,1 tỷ EURO năm 2024, tương đương 3,17% GDP, cao hơn mục tiêu 3% của chiến lược “Châu Âu 2020”. Đức đứng thứ ba thế giới về chi tiêu R&D so với GDP, chỉ sau Hàn Quốc và Israel.

Nhân khẩu học

Bài viết chi tiết: Nhân khẩu học Đức

Dân số năm 2026 ước tính khoảng 83,6 triệu người, là quốc gia đông dân nhất EU và xếp thứ 19 thế giới. Mật độ dân số đạt 240 người/km², với 77% sinh sống tại khu vực đô thị. Berlin là thành phố lớn nhất với khoảng 3,8 triệu dân, tiếp theo là Hamburg, München (Munich), Köln (Cologne) và Frankfurt am Main.

Đức đối mặt với hai xu hướng nhân khẩu trái ngược. Một mặt, tỷ suất sinh đã ở mức thấp trong nhiều thập kỷ, dao động khoảng 1,38 – 1,5 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức 2,1 cần thiết để duy trì dân số tự nhiên. Mặt khác, Đức là quốc gia tiếp nhận người nhập cư lớn thứ hai thế giới, giúp tổng dân số vẫn tăng nhẹ hằng năm.

Theo dự báo của Destatis công bố ngày 11/12/2025, đến năm 2035, cứ 4 người Đức thì có 1 người ở độ tuổi từ 67 trở lên. Số lượng người ở tuổi nghỉ hưu sẽ tăng từ 16,7 triệu hiện nay lên 20,5 – 21,3 triệu vào năm 2038, tạo áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội và thị trường lao động.

Năm 2025, khoảng 31,1% dân số Đức có nguồn gốc nhập cư (bao gồm người nước ngoài, công dân nhập tịch và con cái họ). Cộng đồng người nhập cư lớn nhất đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Syria, Ý và Romania. Về tôn giáo, Cơ đốc giáo vẫn là tôn giáo chính (Công giáo La Mã 29,9% và Tin Lành 29,8%), trong khi nhóm không theo tôn giáo nào chiếm 34% và Hồi giáo chiếm khoảng 6,1%.

Giáo dục

Bài viết chi tiết: Hệ thống giáo dục Đức

Hệ thống giáo dục Đức được đánh giá thuộc nhóm tốt nhất thế giới, với truyền thống học thuật lâu đời và chính sách giáo dục đại học miễn học phí cho cả sinh viên trong nước lẫn quốc tế tại đa số các bang. Quyền quản lý giáo dục thuộc về 16 bang, do đó hệ thống có sự khác biệt nhất định giữa các vùng nhưng vẫn đảm bảo chuẩn chung quốc gia.

Cấu trúc giáo dục Đức gồm các cấp:

• Mầm non (Kindergarten): tự nguyện, dành cho trẻ từ 3 đến 6 tuổi.
• Tiểu học (Grundschule): bắt buộc, kéo dài 4 năm (6-10 tuổi).
• Trung học: phân nhánh thành Hauptschule, Realschule, Gymnasium và Gesamtschule, kéo dài 5-9 năm.
• Đại học và sau đại học: gồm Universität (đại học nghiên cứu) và Fachhochschule (đại học khoa học ứng dụng).

Đức có nhiều trường đại học danh tiếng được xếp hạng cao toàn cầu như Đại học Kỹ thuật München (TUM), Đại học Ludwig Maximilian München (LMU), Đại học Heidelberg và Đại học Humboldt Berlin. Hệ thống đào tạo nghề kép (Duale Ausbildung) — kết hợp học lý thuyết tại trường nghề và thực hành tại doanh nghiệp — là mô hình được nhiều quốc gia học hỏi.

Đức hiện có khoảng 460.000 sinh viên quốc tế, đứng thứ tư thế giới về số lượng du học sinh tiếp nhận, sau Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và Úc. Chính sách miễn học phí đại học công lập, chi phí sinh hoạt hợp lý so với các nước Tây Âu khác và cơ hội ở lại làm việc sau tốt nghiệp khiến Đức trở thành điểm đến hấp dẫn cho người Việt và các quốc gia châu Á.

Văn hóa

Bài viết chi tiết: Văn hóa Đức

Văn hóa Đức là sự pha trộn giữa di sản trí tuệ phong phú và sự đa dạng vùng miền sâu sắc. Đức được mệnh danh là “đất nước của những nhà thơ và nhà tư tưởng” (Land der Dichter und Denker) với những đóng góp to lớn cho triết học, văn học, âm nhạc và khoa học của nhân loại.

Trong lĩnh vực âm nhạc, Đức là cái nôi của những bậc thầy như Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms, Felix Mendelssohn và Richard Wagner. Văn học Đức ghi dấu với Goethe, Schiller, Thomas Mann, Hermann Hesse và Günter Grass. Triết học Đức từ Kant, Hegel, Marx, Nietzsche đến Heidegger và Habermas đã định hình tư tưởng phương Tây trong hơn ba thế kỷ.

Đất nước này có 54 di sản được UNESCO công nhận tính đến năm 2025, đứng thứ ba thế giới sau Ý và Trung Quốc. Các điểm đến nổi tiếng bao gồm lâu đài Neuschwanstein, Cổng Brandenburg, Nhà thờ Köln, thành phố cổ Bamberg và lễ hội Oktoberfest tại München. Đức cũng là quê hương của các thương hiệu xe hơi cao cấp, đồng hồ, máy ảnh, dao kéo và kính quang học hàng đầu thế giới.

Ẩm thực đa dạng theo vùng, nổi bật với các món xúc xích (Wurst) gồm hơn 1.500 loại, bia (với hơn 5.000 nhãn hiệu), bánh mì (hơn 3.000 loại) và các món ăn truyền thống như Schnitzel, Sauerkraut và Bretzel. Lễ hội Oktoberfest hằng năm tại München là sự kiện văn hóa – du lịch quy mô lớn nhất thế giới.

Quan hệ quốc tế

Bài viết chi tiết: Quan hệ quốc tế Đức

Đức là một trong những cường quốc ngoại giao có ảnh hưởng nhất châu Âu, đóng vai trò trụ cột trong hầu hết các tổ chức quốc tế đa phương. Với chính sách đối ngoại dựa trên các giá trị dân chủ, nhân quyền và đa phương hóa, Đức tham gia tích cực vào việc định hình trật tự quốc tế dựa trên luật pháp.

Đức là thành viên sáng lập của Cộng đồng Kinh tế châu Âu (tiền thân của EU) năm 1957, NATO từ năm 1955, Liên Hợp Quốc từ năm 1973, G7, G20 và OECD. Quốc gia này cũng là nhà tài trợ lớn thứ hai cho ngân sách EU và đóng góp lớn thứ ba cho ngân sách thường xuyên của Liên Hợp Quốc.

Trục Pháp – Đức được coi là động cơ kép của quá trình hội nhập châu Âu. Hiệp ước Élysée năm 1963 và Hiệp ước Aachen năm 2019 đã thể chế hóa quan hệ song phương đặc biệt này. Tam giác Weimar (Đức – Pháp – Ba Lan) cũng là cơ chế hợp tác quan trọng trong các vấn đề an ninh và đối ngoại châu Âu.

Sau cuộc xung đột Nga – Ukraine từ tháng 02/2022, Đức đã thực hiện bước ngoặt lịch sử (Zeitenwende) trong chính sách an ninh – quốc phòng. Chính phủ Merz cam kết tăng chi tiêu quốc phòng lên trên 2% GDP, hiện đại hóa quân đội Bundeswehr và đặt mục tiêu trở thành “lực lượng lục quân mạnh nhất châu Âu”. Ngân sách 2026 dành 11,5 tỷ EURO hỗ trợ Ukraine.

Quan hệ Đức – Việt Nam được thiết lập từ năm 1975 và nâng cấp lên Đối tác Chiến lược năm 2011. Đức là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại EU và là điểm đến hàng đầu cho du học sinh, lao động tay nghề Việt Nam tại châu Âu. Hệ thống xuất nhập cảnh EU (EES) áp dụng tại Đức từ năm 2025 đã thay đổi quy trình nhập cảnh đối với người mang hộ chiếu Việt Nam.

Thể thao

Thể thao có vị trí quan trọng trong đời sống Đức, với hơn 27 triệu người (tương đương 30% dân số) là thành viên của các câu lạc bộ thể thao. Bóng đá là môn thể thao quốc dân, với đội tuyển quốc gia bốn lần vô địch FIFA World Cup (1954, 1974, 1990, 2014) và ba lần vô địch UEFA EURO. Giải Bundesliga là một trong năm giải đấu hàng đầu châu Âu.

Đức cũng là cường quốc Olympic với hơn 200 huy chương vàng trong lịch sử các kỳ Thế vận hội mùa hè và mùa đông. Các môn thể thao thế mạnh khác bao gồm đua xe Công thức 1 (với huyền thoại Michael Schumacher 7 lần vô địch thế giới), điền kinh, bơi lội, đua xe đạp và quần vợt. München đăng cai Thế vận hội mùa hè 1972 và Đức đăng cai FIFA World Cup 1974, 2006 cùng UEFA EURO 1988, 2024.

Giao thông

Hệ thống giao thông thuộc nhóm phát triển nhất thế giới, là xương sống của nền kinh tế xuất khẩu. Mạng lưới đường cao tốc (Autobahn) trải dài hơn 13.000 km, nổi tiếng vì nhiều đoạn không có giới hạn tốc độ. Tổng chiều dài đường bộ cả nước đạt hơn 230.000 km, kết nối toàn diện giữa các thành phố và biên giới EU.

Mạng lưới đường sắt do Deutsche Bahn vận hành dài hơn 33.000 km, với tàu cao tốc ICE đạt tốc độ tối đa 320 km/h. Sân bay Frankfurt là sân bay nhộn nhịp thứ tư châu Âu về lượng khách và là trung tâm hàng hóa hàng không lớn nhất EU. Cảng Hamburg là cảng container lớn thứ ba châu Âu sau Rotterdam và Antwerp, đảm nhận vai trò “cửa ngõ phương Bắc” của lục địa.

Quốc phòng

Lực lượng vũ trang Đức (Bundeswehr) gồm Lục quân (Heer), Không quân (Luftwaffe), Hải quân (Deutsche Marine), Lực lượng Y tế và Lực lượng Hỗ trợ Mạng – Thông tin. Tính đến năm 2025, Bundeswehr có khoảng 181.000 quân nhân chuyên nghiệp, đứng thứ năm châu Âu về quân số.

Đức là thành viên NATO từ năm 1955 và là quốc gia chủ chốt trong cấu trúc phòng thủ tập thể của khối. Sau bước ngoặt Zeitenwende năm 2022, Đức cam kết tăng chi tiêu quốc phòng lên trên 2% GDP và phân bổ quỹ đặc biệt 100 tỷ EURO cho hiện đại hóa quân đội. Chính phủ Merz đã đề xuất luật nghĩa vụ quân sự mới và đặt mục tiêu Bundeswehr trở thành “lực lượng lục quân mạnh nhất châu Âu” trong thập kỷ tới.

Y tế và môi trường

Hệ thống y tế nằm trong nhóm tốt nhất thế giới với mô hình bảo hiểm y tế bắt buộc đa nguồn (gesetzliche Krankenversicherung và private Krankenversicherung) bao phủ toàn dân từ năm 1883. Chi tiêu y tế chiếm khoảng 12,7% GDP, mức cao nhất EU. Đức có hơn 1.900 bệnh viện và đứng đầu châu Âu về số lượng giường bệnh trên đầu dân.

Về môi trường, Đức là một trong những quốc gia đi đầu thế giới trong chính sách năng lượng tái tạo (Energiewende). Năm 2025, năng lượng tái tạo đáp ứng khoảng 60% tổng sản lượng điện. Đức đặt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2045, sớm hơn năm năm so với cam kết chung của EU. Tuy nhiên, quyết định loại bỏ điện hạt nhân từ năm 2023 đã đặt ra thách thức lớn về an ninh năng lượng, đặc biệt sau khi nguồn cung khí đốt từ Nga bị cắt giảm năm 2022.

Tổng kết

Đức là một quốc gia có vị thế đặc biệt trên bản đồ thế giới: vừa là động lực kinh tế của châu Âu, vừa là cường quốc văn hóa – khoa học, đồng thời là điểm đến lý tưởng cho người di cư, du học sinh và nhà đầu tư quốc tế. Với dân số hơn 84 triệu người, GDP hơn 4.300 tỷ EURO và vai trò trung tâm trong EU, NATO cũng như nhiều tổ chức quốc tế khác, Đức tiếp tục định hình tương lai của không chỉ châu Âu mà còn cả trật tự thế giới đa phương.

Đối với người Việt quan tâm đến học tập, làm việc, đầu tư hoặc tìm hiểu cơ hội định cư tại châu Âu, Đức là một lựa chọn đáng cân nhắc nhờ chính sách giáo dục cởi mở, thị trường lao động thiếu hụt nhân lực tay nghề và môi trường sống chất lượng cao. Các bài viết chuyên sâu về lịch sử, kinh tế, hệ thống giáo dục và các chủ đề liên quan sẽ được đề cập chi tiết trong những nội dung tiếp theo.