Canada đình chỉ giấy chứng nhận quốc tịch theo huyết thống cấp theo Bill C-3

Bộ Di Trú, Tị Nạn và Quốc Tịch Canada (IRCC) đã đình chỉ một số giấy chứng nhận quốc tịch cấp theo Bill C-3 — đạo luật khôi phục quốc tịch cho nhóm ‘Lost Canadians’ — và yêu cầu người nhận hoàn trả trong khi cơ quan rà soát lại hồ sơ. Theo CBC News, các thông báo do bà Peggy Sun, Chánh Lục sự Quốc tịch Canada, ký và được gửi trong tháng 6/2026.

Ai bị ảnh hưởng

Từ ngày 15/12/2025 đến 31/03/2026, IRCC đã cấp 4.075 giấy chứng nhận quốc tịch theo diện huyết thống mới, trong đó gần một nửa (1.955) cho người sinh tại Hoa Kỳ. Số thư đình chỉ chưa được công bố; một số luật sư di trú ước tính ít nhất vài trăm người bị ảnh hưởng.

Theo CBC News, nhiều người đã chuyển đến Canada, nhận việc làm hoặc bán nhà dựa trên quy chế công dân mà IRCC đã chính thức công nhận. Đây không phải là thu hồi quốc tịch — một thủ tục pháp lý riêng theo Đạo luật Quốc tịch chỉ áp dụng khi quốc tịch có được do gian lận. Người nhận có thể nộp bổ sung bằng chứng tài liệu, và IRCC sẽ hoàn trả giấy chứng nhận nếu xác nhận đủ điều kiện.

Vì sao một số hồ sơ bị gắn cờ

Thư yêu cầu hoàn trả nêu hai thiếu sót về tài liệu: hồ sơ không xuất phát từ cơ quan nguồn gốc chính thức, và khi không có tài liệu gốc, đương đơn không kèm văn bản giải thích lý do cùng nỗ lực tìm kiếm. IRCC gắn cờ các hồ sơ xây dựng chuỗi huyết thống chủ yếu dựa trên nền tảng phả hệ không chính thức, thay vì bản sao có chứng thực từ cơ quan hộ tịch.

Động thái này có thể không khớp với hướng dẫn công bố của IRCC, vốn để ngỏ khả năng chấp nhận ‘bằng chứng khác’ chứng minh quốc tịch của cha mẹ. Một án lệ Tòa Liên bang, Somers-Edgar kiện Canada, xác định nghĩa vụ thuộc về IRCC trong việc nêu rõ yêu cầu; nếu muốn giới hạn bằng chứng huyết thống ở các cơ quan hộ tịch cụ thể, cơ quan này phải ghi rõ trên biểu mẫu.

Bối cảnh Bill C-3 và “Lost Canadians”

Bill C-3 được Toàn quyền phê chuẩn (Royal Assent) ngày 20/11/2025 và có hiệu lực từ ngày 15/12/2025, xóa bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất đối với quốc tịch theo huyết thống. ‘Lost Canadians’ là những người tin rằng mình là công dân hoặc đủ điều kiện nhưng không được chính thức công nhận do các quy định nhỏ hẹp của luật quốc tịch.

Trước đó, Bill C-37 (có hiệu lực tháng 4/2008) đặt ra giới hạn thế hệ thứ nhất: quốc tịch theo huyết thống chỉ truyền cho một thế hệ sinh ngoài Canada. Năm 2023, Tòa Thượng thẩm Ontario phán quyết giới hạn này vi hiến, mở đường cho Bill C-3. Theo luật, đương đơn không xin cấp quốc tịch mà xin giấy chứng nhận cho quy chế công dân được công nhận từ khi sinh — mang tính tự động và hồi tố.

Phản ứng và câu hỏi pháp lý

Đảng Dân chủ Mới (NDP) yêu cầu Bộ trưởng Di Trú Lena Metlege Diab giải thích vì sao các giấy chứng nhận bị đình chỉ đột ngột. Sự việc làm dấy lên câu hỏi pháp lý trung tâm: liệu IRCC có thể thu hồi giấy chứng nhận trên cơ sở tài liệu sau khi đã phê duyệt hồ sơ hay không, khi quốc tịch Canada theo Bill C-3 được công nhận là có từ khi sinh.

Việc xóa giới hạn thế hệ thứ nhất từng mở khả năng nhận quốc tịch cho hàng triệu người trên thế giới có gốc Canada, đặc biệt là người Mỹ có nguồn gốc Pháp-Canada hoặc vùng Maritime.