Hệ thống biên giới kỹ thuật số mới của châu Âu (EES) đã gắn cờ hơn 4.000 du khách lưu trú quá hạn trong khu vực Schengen trong 4 tháng đầu hoạt động, theo số liệu được Ủy ban châu Âu công bố.
Hệ thống xuất nhập cảnh EU (EES), ra mắt ngày 12/10/2025, thay thế việc đóng dấu hộ chiếu thủ công bằng hệ thống theo dõi sinh trắc học đối với mọi du khách ngoài EU khi xuất nhập cảnh.
Henrik Nielsen, một quan chức của Ủy ban, đã tiết lộ số liệu lưu trú quá hạn trong buổi họp thông tin ngày 23/02 với Ủy ban Quyền tự do dân sự của Nghị viện châu Âu (LIBE). Ông cho biết hệ thống đã xử lý khoảng 17 triệu du khách và ghi nhận 30 triệu lượt qua biên giới.
Khoảng 16.000 du khách bị từ chối nhập cảnh trong cùng thời gian đó. Khoảng một phần tư trong số các trường hợp từ chối này liên quan đến những cá nhân bị gắn cờ vì đã lưu trú quá hạn trong khu vực Schengen theo quy tắc 90/180 ngày.
Nội dung
Cách hệ thống hoạt động
EES thu thập dữ liệu sinh trắc học, bao gồm dấu vân tay và ảnh quét khuôn mặt, để theo dõi thời điểm công dân ngoài EU nhập cảnh và xuất cảnh khỏi khu vực Schengen. Hệ thống tự động tính toán thời gian lưu trú của mỗi du khách, thực thi quy tắc cho phép lưu trú tối đa 90 ngày trong bất kỳ khoảng thời gian 180 ngày nào.
Những thay đổi này ảnh hưởng đến nhiều đối tượng du khách được miễn thị thực, bao gồm công dân Anh và Mỹ. Trước khi có EES, việc thực thi giới hạn 90/180 ngày phụ thuộc vào việc cán bộ biên giới kiểm tra dấu hộ chiếu thủ công – một phương pháp mà Ủy ban mô tả là không đáng tin cậy trong việc phát hiện người lưu trú quá hạn.
Tillmann Keber, giám đốc điều hành của EU-LISA (cơ quan EU chịu trách nhiệm về cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin của hệ thống), mô tả việc triển khai ở cấp trung tâm là ổn định và vận hành đầy đủ.
Triển khai theo giai đoạn, kết quả không đồng đều
Việc triển khai đang được thực hiện theo từng giai đoạn. Ban đầu, cơ quan biên giới đã đăng ký khoảng 10% du khách đủ điều kiện, tăng lên ít nhất 35% từ ngày 09/01/2026 và 50% từ ngày 10/03. Phạm vi bao phủ đầy đủ dự kiến vào ngày 10/04, thời điểm đó việc đóng dấu hộ chiếu sẽ hoàn toàn chấm dứt đối với du khách lưu trú ngắn ngày.
Việc triển khai thực tế gặp nhiều khó khăn hơn. Sân bay Charles de Gaulle Paris gặp chậm trễ do các ki-ốt bị trục trặc, lỗi phần mềm và thiếu nhân lực. Sân bay Lisbon tạm thời quay lại đóng dấu thủ công sau khi kiểm tra sinh trắc học gây tắc nghẽn nghiêm trọng.
Các đơn vị khai thác sân bay cảnh báo rằng thời gian xử lý tại biên giới có thể tăng tới 70% ở những nơi hệ thống đang hoạt động. Thời gian chờ đỉnh điểm lên đến 3 giờ đã được ghi nhận.
Mối liên hệ với cơ chế đình chỉ thị thực
Dữ liệu EES có ý nghĩa tức thời vượt ra ngoài việc thực thi đối với cá nhân. Cơ chế đình chỉ thị thực sửa đổi của EU, có hiệu lực vào tháng 12/2025, đã hạ ngưỡng đình chỉ quyền miễn thị thực vào khu vực Schengen của một quốc gia từ mức tăng 50% số trường hợp lưu trú quá hạn xuống còn 30%.
Trước khi có EES, việc đo lường tỷ lệ lưu trú quá hạn một cách chính xác rất khó khăn; dữ liệu đơn giản là không tồn tại dưới dạng số hóa, phân theo từng quốc gia.
Một hệ thống xử lý 17 triệu du khách và tự động gắn cờ người lưu trú quá hạn thay đổi phương trình đó. Brussels hiện có dữ liệu thời gian thực, được xác nhận bằng sinh trắc học về quốc tịch nào lưu trú quá hạn, với tần suất và thời gian bao lâu.
Cơ chế sửa đổi cũng đưa các chương trình đầu tư nhận quốc tịch (CBI) thành căn cứ độc lập để đình chỉ thị thực. Báo cáo cơ chế đình chỉ thị thực mới nhất của Ủy ban châu Âu còn đi xa hơn, tuyên bố rằng việc vận hành chương trình CBI “tự nó” cấu thành căn cứ để đình chỉ.
5 quốc gia vùng Caribbean phía Đông có chương trình CBI đang hoạt động (Antigua và Barbuda, Dominica, Grenada, Saint Kitts and Nevis và Saint Lucia) phải đối mặt với rủi ro trực tiếp nhất.
Georgia trở thành quốc gia đầu tiên bị nhắm đến theo cơ chế sửa đổi vào tháng 03/2026, khi Ủy ban đình chỉ du lịch miễn thị thực đối với người sở hữu hộ chiếu ngoại giao, công vụ và chính thức của Georgia. Hành động đó tập trung vào các lo ngại về dân chủ và nhân quyền hơn là lưu trú quá hạn, nhưng nó chứng minh rằng các quyền lực mới đang được vận hành.
Các quốc gia CBI dưới sự giám sát nhiều lớp
Đối với các vùng lãnh thổ có chương trình CBI, EES là một lớp trong kiến trúc thực thi ngày càng tích hợp. ETIAS (Hệ thống thông tin và ủy quyền du lịch châu Âu), dự kiến vào cuối năm 2026 và bắt buộc từ tháng 10/2027, sẽ bổ sung tính năng sàng lọc trước khi đi cho du khách được miễn thị thực. EES theo dõi ai đang ở trong khu vực Schengen; ETIAS sẽ sàng lọc ai được phép vào.
Một phần ba các giám đốc điều hành trong lĩnh vực đầu tư định cư tin rằng ETIAS sẽ trở thành công cụ phân biệt đối xử với người sở hữu hộ chiếu CBI, theo khảo sát của IMI. Lo ngại là các cơ quan chức năng châu Âu có thể sử dụng sàng lọc thuật toán để áp đặt các hạn chế trên thực tế đối với hộ chiếu được cấp qua chương trình CBI trong khi chính thức duy trì quy chế miễn thị thực.
Các quốc gia Caribbean có chương trình CBI đã triển khai các cải cách trên toàn khu vực vào năm 2024, bao gồm phỏng vấn bắt buộc, thẩm định hồ sơ tăng cường và một cơ quan quản lý thống nhất. Liệu những cải cách đó có đáp ứng yêu cầu của Brussels hay không vẫn là câu hỏi chưa có lời giải; ngôn ngữ của Ủy ban đã cứng rắn hơn từ kêu gọi cải cách sang xem xét loại bỏ.
Hậu quả đối với người lưu trú quá hạn
Du khách bị phát hiện lưu trú quá hạn phải đối mặt với các hậu quả từ phạt tiền (198 EUR tại Pháp) đến các hồ sơ có thể ảnh hưởng đến các đơn xin thị thực trong tương lai. Trong các trường hợp nghiêm trọng, cơ quan chức năng có thể ban hành lệnh trục xuất hoặc lệnh cấm nhập cảnh tạm thời, mặc dù các biện pháp như vậy có vẻ còn hiếm trong giai đoạn đầu thực thi EES. Các ngoại lệ áp dụng cho các trường hợp không thể lường trước như bệnh nặng.
Công dân ngoài EU sở hữu thị thực lưu trú dài hạn hoặc giấy phép cư trú không đăng ký theo EES nhưng vẫn có thể gặp hàng đợi dài hơn tại biên giới Schengen trong giai đoạn hệ thống đang tăng cường triển khai.
