Tổng thống Bồ Đào Nha ký Luật Quốc Tịch nâng lộ trình lên 10 năm

Tổng thống Bồ Đào Nha António José Seguro ngày 03/05/2026 đã ký ban hành Decreto 48/XVII của Quốc hội — văn bản sửa đổi Luật số 37/81 ngày 03/10/1981 quy định về quốc tịch. Theo thông cáo từ Phủ Tổng Thống, lần sửa đổi này nâng thời gian cư trú hợp pháp tối thiểu để xin quốc tịch từ 5 năm lên 10 năm cho phần lớn người nước ngoài, và 7 năm cho công dân các quốc gia EU và CPLP.

Nội dung chính của luật mới

Theo các báo lớn Bồ Đào Nha gồm Público, Renascença và Observador, Decreto 48/XVII được Quốc hội thông qua với tỷ lệ 152-64 ngày 01/04/2026, sau thỏa thuận giữa Đảng Dân Chủ Xã Hội (PSD) và đảng Chega. Luật do liên minh PSD, Chega, IL và CDS-PP ủng hộ.

Một thay đổi quan trọng khác: đồng hồ tính thời gian cư trú sẽ bắt đầu từ ngày Sở Hội Nhập, Di Trú và Tị Nạn (AIMA) cấp giấy phép cư trú, không phải từ ngày người nộp đơn nộp hồ sơ. Điều khoản này đảo ngược sửa đổi năm 2024 vốn được thiết kế để bảo vệ ứng viên trước tình trạng chậm trễ hành chính.

Luật cũng siết quy định về quốc tịch theo nơi sinh: trẻ em sinh tại Bồ Đào Nha là con của người nhập cư chỉ được công nhận là công dân Bồ Đào Nha khi cha hoặc mẹ đã cư trú hợp pháp tại nước này ít nhất 5 năm, thay vì 1 năm theo quy định trước. Theo Observador, luật còn đưa vào điều khoản tước quốc tịch Bồ Đào Nha đối với trường hợp phạm tội nghiêm trọng có mức án từ 5 năm tù trở lên, áp dụng với hành vi phạm tội trong vòng 15 năm sau khi nhập tịch.

Tổng thống ký kèm các bảo lưu rõ ràng

Trong thông cáo trên trang web Phủ Tổng thống, ông Seguro nêu các bảo lưu liên quan đến cách thi hành luật. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo “các hồ sơ đang chờ xử lý không thực sự bị ảnh hưởng bởi thay đổi luật, vì điều đó sẽ tạo ra sự đổ vỡ niềm tin không mong muốn vào Nhà nước, ở cả trong nước và quốc tế”.

Tổng thống cũng yêu cầu thời hạn pháp lý xin quốc tịch không bị ảnh hưởng bởi sự chậm trễ của Nhà nước. Theo IMI Daily, nhận xét này có ý nghĩa thực tế đáng kể vì AIMA hiện thường mất 2-3 năm để cấp giấy phép cư trú. Các luật sư ước tính lộ trình nhập tịch thực tế dưới luật mới có thể kéo dài 9-13 năm. Báo Observador trong bài viết ngày 04/05/2026 đặt giả định “có thể có người chờ 12 hoặc 15 năm” trong các tiêu đề bình luận.

Ông Seguro đồng thời nói rõ rằng việc sửa đổi một luật có giá trị tăng cường như Luật Quốc Tịch lẽ ra phải dựa trên “đồng thuận rộng rãi hơn quanh các nguyên tắc cốt lõi”, thay vì các “dấu ấn ý thức hệ của thời điểm”.

Decreto 49/XVII vẫn đang chờ Tòa Án Hiến Pháp

Tổng thống chỉ ký một trong hai văn bản gửi đến từ phiên biểu quyết ngày 01/04/2026. Văn bản còn lại — Decreto 49/XVII sửa đổi Bộ luật Hình sự để tạo ra hình phạt phụ tước quốc tịch — đang bị treo. Một nhóm nghị sĩ đã đệ đơn yêu cầu Tòa Án Hiến Pháp thẩm tra trước về tính hợp hiến của decreto này, và Tòa chưa ra phán quyết.

Theo thông cáo Phủ Tổng thống, Tòa Án Hiến Pháp trong phán quyết số 1133/2025 đã tuyên một số quy định của Decreto 17/XVII (phiên bản đầu của luật) là vi hiến. Phiên bản mới Decreto 48/XVII đã được sửa toàn diện để khắc phục các vấn đề được Tòa nêu trong phán quyết đó.

Tác động đối với chương trình Golden Visa

Theo IMI Daily, chương trình Golden Visa Bồ Đào Nha không phải là đối tượng của cuộc tranh luận lập pháp này. Quyền thường trú nhân (PR) sau 5 năm vẫn không thay đổi. Lộ trình mới chỉ áp dụng cho việc xin quốc tịch.

Trong bài viết phát hành ngày 04/05/2026, Bộ trưởng Phủ Tổng Thống António Leitão Amaro nói với hãng tin Lusa rằng luật mới được ban hành cùng “sự đồng thuận lớn”, với đa số trên hai phần ba ở Quốc hội và “sự ủng hộ của người dân Bồ Đào Nha” — chủ đề đã được thảo luận trong kỳ bầu cử lập pháp gần nhất. Ông Leitão Amaro mô tả luật mới là một mảnh ghép trong chuỗi cải cách chính sách di trú và quốc tịch, sau khi đã sửa đổi luật người nước ngoài, và sắp tới Quốc hội sẽ xem xét luật về hồi hương.

Hiệu lực và bước tiếp theo

Luật chỉ có hiệu lực sau khi được công bố trên Diário da República (Công báo Bồ Đào Nha). Đến thời điểm hiện tại, ngày công bố chưa được xác định. Sau khi đăng công báo, các quy định mới sẽ áp dụng cho các hồ sơ chưa nộp; theo phát biểu của Tổng thống Seguro, các hồ sơ đã nộp trước đó sẽ không bị ảnh hưởng bởi thay đổi pháp lý.

Theo phân tích của giới luật sư trên báo Bồ Đào Nha, Madalena Monteiro — luật sư đã đệ đơn amicus curiae thay mặt nhóm nhà đầu tư Golden Visa khi vụ việc được đưa lên Tòa Án Hiến Pháp tháng 12/2025 — đánh giá việc Tổng thống ký ban hành là “kết quả được dự đoán trước”, do đa số hai phần ba ở Quốc hội đã đảm bảo có thể vô hiệu hóa bất kỳ quyết định phủ quyết nào.