Quan hệ quốc tế Dominica

Quan hệ quốc tế Dominica được định hình bởi quy mô nhỏ của quốc đảo, vị trí địa lý chiến lược ở Đông Caribbean và sự phụ thuộc kinh tế vào Chương trình Đầu tư Quốc tịch (CBI). Kể từ khi giành độc lập vào ngày 03/11/1978, Dominica đã xây dựng mạng lưới ngoại giao đa phương với hơn 50 quốc gia và là thành viên của hơn 15 tổ chức quốc tế lớn.

Chính sách đối ngoại của Dominica trong giai đoạn 2025 đến 2026 đối mặt thách thức chưa từng có với áp lực từ Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu liên quan đến chương trình CBI. Việc Hoa Kỳ giảm thời hạn visa từ 10 năm xuống 3 tháng và đe dọa của EU về đình chỉ miễn thị thực Schengen đặt ra yêu cầu cấp thiết cho ngành ngoại giao quốc gia.

Tổng quan chính sách đối ngoại trong quan hệ quốc tế Dominica

Bộ Ngoại giao, Du lịch và Phát triển Kinh tế là cơ quan chính phụ trách quan hệ quốc tế Dominica. Đứng đầu bộ là Bộ trưởng Ngoại giao, do Thủ tướng đề cử và Tổng thống bổ nhiệm. Quốc gia hiện duy trì cơ quan đại diện ngoại giao tại Washington (Hoa Kỳ), New York (UN), London (Vương quốc Anh), Brussels (EU/Bỉ), Caracas (Venezuela), Bắc Kinh (Trung Quốc), Geneva (Thụy Sỹ) và Cuba.

Ngoài đại sứ quán chính thức, Dominica vận hành mạng lưới Đại sứ Lãnh sự danh dự (Honorary Consuls) tại hơn 30 quốc gia. Mạng lưới này phục vụ công dân Dominica ở nước ngoài, hỗ trợ thương mại, du lịch và quảng bá Chương trình CBI. Lãnh sự danh dự thường là doanh nhân địa phương được chính phủ Dominica bổ nhiệm với nhiệm kỳ 3 đến 5 năm.

Chính sách đối ngoại tập trung vào ba trụ cột: hợp tác khu vực Caribbean, đa dạng hóa quan hệ với các cường quốc lớn và bảo vệ các lợi ích đặc thù của quốc đảo nhỏ trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh hàng hải và tài chính phát triển. Dominica thường xuyên hợp tác với các quốc đảo nhỏ khác (SIDS – Small Island Developing States) trong các diễn đàn LHQ.

Vai trò khu vực trong quan hệ quốc tế Dominica

Dominica là thành viên sáng lập của Cộng đồng Caribbean (CARICOM), gia nhập từ năm 1974 ngay khi tổ chức thành lập, mặc dù khi đó quốc gia còn là nhà nước liên kết với Anh. CARICOM hiện có 15 thành viên đầy đủ và 5 thành viên liên kết, là khối hợp tác kinh tế và chính trị quan trọng nhất của vùng Caribbean. Quan hệ quốc tế Dominica trong CARICOM tập trung vào CARICOM Single Market and Economy (CSME) cho phép luân chuyển hàng hóa, dịch vụ, vốn và lao động trong khu vực.

Tổ chức Các Quốc gia Đông Caribbean (OECS) là khối hợp tác sâu hơn của 11 quốc gia và lãnh thổ Đông Caribbean, trong đó Dominica là thành viên sáng lập từ năm 1981. OECS có Liên minh Tiền tệ với đồng đô la Đông Caribbean (XCD), Tòa án Tối cao chung và Hệ thống An ninh Khu vực (RSS) cung cấp năng lực phòng thủ chung cho các quốc đảo nhỏ. Trụ sở OECS đặt tại Castries, Saint Lucia.

Liên minh Bolivar cho Châu Mỹ (ALBA) do Venezuela dẫn đầu là tổ chức Dominica gia nhập năm 2008 dưới thời Thủ tướng Roosevelt Skerrit. ALBA mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho Dominica trong giai đoạn đầu, đặc biệt là dầu giá ưu đãi qua chương trình PetroCaribe và viện trợ phát triển. Tuy nhiên, khủng hoảng kinh tế Venezuela từ năm 2014 đã làm giảm đáng kể giá trị thực tế của hợp tác này.

Quan hệ quốc tế Dominica với Liên Hợp Quốc

Dominica trở thành thành viên Liên Hợp Quốc vào ngày 18/12/1978, chỉ 6 tuần sau khi tuyên bố độc lập. Quốc gia tham gia tích cực vào các cơ quan chuyên môn LHQ bao gồm UNESCO, UNICEF, UNDP, UNFCCC và đặc biệt là Diễn đàn Quốc đảo nhỏ Đang phát triển (SIDS). Đại sứ Dominica tại LHQ tại New York đại diện quốc gia trong các phiên họp Đại Hội đồng và các ủy ban chuyên môn.

Theo dữ liệu từ Liên Hợp Quốc, quan hệ quốc tế Dominica đã đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc một lần vào tháng 12/2023, ưu tiên thảo luận về biến đổi khí hậu và an ninh quốc đảo nhỏ. Quốc gia này hiện nắm giữ ghế thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an LHQ trong nhiệm kỳ 2024 đến 2025.

Dominica cũng là thành viên Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới từ năm 1979, Tổ chức Các Quốc gia châu Mỹ (OAS), Khối Thịnh Vượng Chung Anh và Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (Francophonie). Việc tham gia cả Khối Thịnh Vượng Chung lẫn Pháp ngữ phản ánh di sản thuộc địa kép Pháp – Anh và là điểm đặc biệt của Dominica so với các quốc đảo Caribbean khác.

Quan hệ quốc tế Dominica với Hoa Kỳ

Quan hệ quốc tế Dominica với Hoa Kỳ truyền thống thân thiện thông qua hợp tác quân sự, viện trợ phát triển và thương mại. Hoa Kỳ là đối tác thương mại lớn nhất của Dominica với khoảng 35% kim ngạch xuất khẩu và 25% kim ngạch nhập khẩu. Dominica nhận viện trợ phát triển từ USAID, đặc biệt sau bão David 1979 và Maria 2017. Dominica tham gia Chương trình Sáng kiến Vịnh Caribbean (CBI) cung cấp ưu đãi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, quan hệ đã chịu áp lực nghiêm trọng từ năm 2025. Tổng thống Trump ban hành sắc lệnh tháng 12/2025 áp đặt hạn chế đi lại một phần đối với công dân Dominica, viện dẫn chương trình CBI là lý do. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đông kết xử lý visa định cư cho Dominica vào tháng 01/2026, sau đó giảm thời hạn visa du lịch và công tác Dominica từ 10 năm xuống chỉ 3 tháng. Đây là biện pháp ngoại giao chưa từng có với một quốc gia có quan hệ truyền thống tốt.

Chính phủ Dominica đã phản ứng bằng cách tăng cường thẩm định CBI, bao gồm đình chỉ xử lý đơn từ công dân Iran vào tháng 3/2026 trừ trường hợp đáp ứng đủ ba điều kiện nghiêm ngặt. Cuộc đối thoại ngoại giao giữa hai chính phủ đang diễn ra với mục tiêu khôi phục quy chế visa thông thường thông qua các cải cách thẩm định mạnh hơn và minh bạch hơn về danh tính công dân CBI.

Quan hệ quốc tế Dominica với Liên minh châu Âu

EU là đối tác thương mại lớn thứ ba của Dominica sau Hoa Kỳ và CARICOM. Quan hệ với EU dựa trên Hiệp định Đối tác Kinh tế CARIFORUM-EU (EPA) ký năm 2008, cho phép Dominica xuất khẩu hàng hóa miễn thuế vào thị trường EU. Lĩnh vực hợp tác chính gồm thương mại, viện trợ phát triển qua Quỹ Phát triển châu Âu (EDF) và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, quan hệ quốc tế Dominica với EU đã chịu áp lực từ chương trình CBI. Báo cáo Nghị viện châu Âu 2024 phê phán việc Dominica cấp 34.500 hộ chiếu CBI tính đến đầu năm 2024 và lo ngại về việc một số công dân CBI đổi tên gây khó khăn cho thẩm định an ninh. Ủy ban châu Âu cảnh báo tháng 12/2025 rằng việc vận hành chương trình CBI có thể là cơ sở để kích hoạt cơ chế đình chỉ thị thực Schengen.

Dominica đã thực hiện một số cải cách nhằm bảo vệ miễn thị thực Schengen, bao gồm cấm đổi tên trong vòng 5 năm sau khi nhận quốc tịch (Quy định 2023), Quy định CBI tổng thể 2024 ban hành ngày 28/6/2024 và việc thu hồi 68 hộ chiếu CBI từ tháng 6/2024 đến tháng 4/2026 vì gian lận. Phái đoàn EU thăm Dominica năm 2024 đã bày tỏ sự hài lòng với các cải cách, song chưa đảm bảo việc duy trì miễn thị thực dài hạn.

Quan hệ với Trung Quốc

Dominica thiết lập quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào tháng 3/2004 dưới thời Thủ tướng Roosevelt Skerrit, chuyển từ quan hệ với Đài Loan trước đó. Trung Quốc đã trở thành đối tác phát triển hạ tầng quan trọng nhất, tài trợ và xây dựng nhiều dự án trọng điểm của quốc gia.

Các dự án Trung Quốc tài trợ tại Dominica gồm Sân vận động Cricket Windsor Park (xây dựng năm 2007), Bệnh viện Dominica – Trung Quốc tại Roseau (2010), Trường Tiểu học Trung Quốc – Dominica, đường xa lộ Đông – Tây và đặc biệt là Sân bay quốc tế Wesley trị giá $1,2 tỷ USD đang xây dựng dự kiến hoàn thành năm 2027. Tổng giá trị viện trợ và đầu tư Trung Quốc vào Dominica từ năm 2004 đến 2024 ước tính khoảng $400 triệu USD.

Quan hệ quốc tế Dominica với Trung Quốc cũng có chiều sâu thương mại với Trung Quốc trở thành đối tác nhập khẩu lớn thứ hai sau Hoa Kỳ. Hàng hóa nhập khẩu chủ yếu là máy móc, thiết bị điện tử, phương tiện và hàng tiêu dùng. Một số học sinh Dominica nhận học bổng du học Trung Quốc trong các ngành kỹ thuật và y khoa. Quan hệ này cũng đối mặt phê bình từ phương Tây về “chính sách bẫy nợ” mặc dù Dominica chưa gặp khủng hoảng nợ với Trung Quốc.

Quan hệ với Vương quốc Anh và Khối Thịnh vượng chung

Mối quan hệ với Vương quốc Anh là di sản của hơn 200 năm thuộc địa và tiếp tục được duy trì qua khuôn khổ Khối Thịnh Vượng Chung (Commonwealth of Nations). Dominica là thành viên đầy đủ của Khối Thịnh Vượng Chung, tham gia các Hội nghị Cấp cao (CHOGM) và Trò chơi Thịnh vượng chung (Commonwealth Games).

Hệ thống pháp luật, nghị viện và giáo dục Dominica vẫn dựa trên mô hình Anh. Hội đồng Cơ mật Anh (Judicial Committee of the Privy Council) tại London tiếp tục là tòa phúc thẩm cuối cùng của Dominica, một di sản thời kỳ thuộc địa mà nhiều quốc gia Caribbean đã bãi bỏ. Cộng đồng người Dominica tại Vương quốc Anh khoảng 80.000 người là nhóm hải ngoại lớn nhất, chủ yếu tập trung tại London.

Vương quốc Anh là đối tác thương mại quan trọng và nguồn viện trợ phát triển. Sau Brexit năm 2020, hai quốc gia ký Hiệp định Hợp tác Kinh tế CARIFORUM-UK năm 2019 thay thế cho EPA EU trong quan hệ với Anh, đảm bảo tiếp tục ưu đãi thương mại. Vương quốc Anh tiếp tục cấp miễn thị thực cho công dân Dominica với thời hạn lưu trú 6 tháng cho mục đích du lịch và công tác.

Quan hệ với Cuba và các quốc gia châu Mỹ Latin

Dominica có quan hệ đặc biệt với Cuba thông qua Hiệp định Hợp tác Y tế ký năm 1979. Cuba cung cấp bác sỹ, y tá và đào tạo y khoa miễn phí cho công dân Dominica. Hơn 200 sinh viên Dominica đã tốt nghiệp Đại học Y khoa Cuba trong các thập niên qua, sau đó trở về làm việc tại các bệnh viện công của quốc gia.

Quan hệ với Venezuela cũng quan trọng đặc biệt qua chương trình PetroCaribe (2005 đến 2017) cung cấp dầu giá ưu đãi với điều khoản thanh toán dài hạn. Tuy nhiên, khủng hoảng kinh tế Venezuela và sự sụp đổ của PetroCaribe đã thay đổi cơ cấu nhập khẩu năng lượng của Dominica. Quan hệ thương mại với Brazil, Mexico, Colombia và các quốc gia Mỹ Latin khác phát triển khiêm tốn nhưng đang được ưu tiên trong chiến lược đa dạng hóa đối tác thương mại.

Tổ chức Các Quốc gia châu Mỹ (OAS) là diễn đàn ngoại giao chính giữa Dominica và các quốc gia Tây Bán Cầu. Dominica thường tham gia tích cực vào các cuộc thảo luận về dân chủ, nhân quyền và phát triển bền vững. Quốc gia là thành viên Hệ thống Hội nhập Trung Mỹ (SICA) với tư cách quan sát viên và tham gia một số cơ chế hợp tác Caribbean-Trung Mỹ.

Tổng kết về quan hệ đối ngoại

Quan hệ quốc tế Dominica trong giai đoạn 2026 đối mặt thách thức nghiêm trọng nhất kể từ độc lập 1978. Áp lực từ Hoa Kỳ và EU về chương trình CBI đe dọa các trụ cột truyền thống của ngoại giao quốc gia: miễn thị thực phương Tây, viện trợ phát triển và uy tín hộ chiếu. Cùng lúc, quan hệ với Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng nhưng cũng tạo căng thẳng địa chính trị.

Chiến lược ngoại giao của quốc gia trong nhiệm kỳ chính phủ 2022 đến 2027 sẽ phải cân bằng giữa bảo vệ Chương trình CBI – nguồn thu chiếm 37% GDP – với việc duy trì quan hệ thuận lợi với các đối tác phương Tây truyền thống. Sự ổn định của hệ thống ngoại giao đa phương qua CARICOM và OECS là tài sản quan trọng để Dominica vượt qua giai đoạn khó khăn này và tiếp tục đóng vai trò tích cực trên trường quốc tế.